email:forotecn[at]otenet.gr
Α. Εισαγωγή
Είναι φανερό ότι στη σημερινή δημοκρατία, όπως την βιώνουμε παγκοσμίως, ο λαός πολύ απέχει από το να κυβερνάει πραγματικά.
Απλά κάθε 4 χρόνια εκλέγει τους κυβερνήτες του χωρίς μετά να μπορεί να ελέγξει ; πως αυτοί διαχειρίζονται την εξουσία.
Είναι γνωστά τα στεγανά που υπάρχουν στην άσκηση της εξουσίας.
Ως γνωστόν στα κέντρα λήψης των αποφάσεων, πρόσβαση έχουν ελάχιστοι, ο δε απλός κόσμος είναι παντελώς αποκλεισμένος.
Αυτοί που διαμορφώνουν τις εκάστοτε πολιτικές, δεν αισθάνονται καμία υποχρέωση, όταν πάρουν την όποια εξουσία, να πολιτευτούν σύμφωνα με όσα προεκλογικά υποσχέθηκαν ότι θα πράξουν, αφού θεωρούν ότι τους έχει δοθεί από τους πολίτες «λευκή επιταγή» για την άσκηση της εξουσίας.
Έτσι οδηγούμαστε κάθε φορά στο φαινόμενο για άλλα πράγματα να έχει δεσμευτεί μια αρχή (κυβερνητική, δημοτική κλπ) και άλλα να εφαρμόζει στη πράξη.
Και αυτή η πρακτική να είναι ο κανόνας, σχεδόν χωρίς καθόλου εξαιρέσεις (ή με ελάχιστες).
Γι αυτό προβάλλει επιτακτική η ανάγκη να υπάρξει αποτελεσματικός έλεγχος των πεπραγμένων της εκάστοτε εξουσίας και απόρριψη εκ μέρους της κοινωνίας των κακώς κειμένων της διακυβέρνησής της.
Προβάλει σαν πρωταρχικό καθήκον της κοινωνίας, να οργανώσει τις αντιστάσεις της, προκειμένου να αποκρούσει τα αντιλαϊκά σχέδια που εξυφαίνονται κύρια από «αόρατους» μηχανισμούς και κέντρα και επιβάλλονται από τους εκπροσώπους τους, τις διάφορες αρχές
Όσον αφορά την τοπική αυτοδιοίκηση η συμμετοχή των πολιτών στην ουσία περιορίζεται στην εν λευκώ ανάθεση κάθε τέσσερα χρόνια της δημοτικής διαχείρισης στους αιρετούς άρχοντες, με αποτέλεσμα να αναπτύσσονται στους ΟΤΑ τα τελευταία χρόνια φαινόμενα ανάλογα εκείνων του εθνικού επιπέδου, όπως αδιαφάνεια , ανάπτυξή πελατειακών σχέσεων, ανορθολογικές αποφάσεις, διαπλοκή, διαφθορά.
Παρόλα αυτά όλο και πιο συχνά κάνουν την εμφάνισή τους κινήσεις και πρωτοβουλίες πολιτών που διεκδικούν το δικαίωμα να παίζουν καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις που λαμβάνονται για την περιοχή τους. Όμως το θεσμικό πλαίσιο για την τοπική αυτοδιοίκηση δεν επιτρέπει ουσιαστικές παρεμβάσεις.
Για να μπορέσει η τοπική αυτοδιοίκηση να βγει από την κρίση και να εκπληρώσει τον ουσιαστικό της χαρακτήρα, θα πρέπει οι πολίτες να πάρουν την διαχείριση στα χέρια τους τόσο μέσα από κινηματικές διαδικασίες όσο και μέσα από νέους και καινοτόμους θεσμούς άμεσης συμμετοχής.
Προς αυτή τη κατεύθυνση κινείται η πρόταση του «συμμετοχικού προϋπολογισμού» ή «προϋπολογισμού των πολιτών».
Είναι μια προσπάθεια να «κατέβει η εξουσία προς τα κάτω» και τμήμα της, να τη διαχειρίζεται απ’ ευθείας ο λαός.
Δεν είναι μια οικονομίστικη πρόταση διαχείρισης κάποιων πόρων του δημοτικού προϋπολογισμού (αναδιάταξη κονδυλίων), ούτε χρησιμεύει μόνο για την εξασφάλιση της διαφάνειας των πόρων που διατίθενται για έργα.
Είναι κύρια μια πρόταση:
- άσκησης της εξουσίας εκ μέρους των πολιτών
- κατάργησης των στεγανών και της αδιαφάνειας
- ελάττωσης της δύναμης των μηχανισμών
- ανάδειξης της πρωτοβουλίας και της αυτενέργειας των πολλών (και πολλαπλώς αποκλεισμένων από τα κέντρα λήψης των αποφάσεων).
Φιλοδοξεί δε:
- να αποτελέσει βασικό μοχλό διεκδίκησης του μαζικού κινήματος
- να συμβάλλει στη διάχυση της δημοτικής εξουσίας προς τα κάτω
- να διευκολύνει τον έλεγχο των πολιτών σχετικά με τα πεπραγμένα της δημοτικής αρχής
- να διατυπώσει τις βασικές προτάσεις ανάδειξης των προτεραιοτήτων (να βγάλει τους πολίτες στο προσκήνιο και να τους κάνει να σκεφτούν για τα προβλήματα που τους περιστοιχίζουν (γενικά και τοπικά) και τις πιθανές λύσεις για την άρση των αδιεξόδων.
- να τους μάθει να συνδιαλέγονται, να ανταλλάσσουν απόψεις, να χρησιμοποιούν τη φαντασία τους, να αναπτύσσουν τις ικανότητες και τις δεξιότητές τους.
Είναι δηλαδή ένα «στοίχημα» για τη διαχείριση της κοινωνικής ευφυΐας.
Πάνω από όλα είναι μια πρόταση άμεσης δημοκρατίας και αυτοδιαχείρισης.
Γι αυτό πρέπει να εξασφαλιστεί η θεσμική του καταχώρηση, ανεξάρτητα από τις εναλλαγές στην εξουσία του δήμου.
Θα πρέπει να ιδωθεί υπό το πρίσμα ανάπτυξης και άλλων αμεσοδημοκρατικών ενεργειών, όπως είναι η δημιουργία λαϊκών συνελεύσεων ή λαϊκών επιτροπών βάσης, κατά γεωγραφικό διαμέρισμα ή θεματική ενότητα, που θα αναλαμβάνουν να αναδεικνύουν και να προωθούν τα θέματα που θα προάγονται από τους πολίτες της περιοχής (ή της θεματική ενότητας).
Η βασική ιδέα συνίσταται, στη διάθεση του 20% του Τεχνικού Προγράμματος του Δήμου, στα έργα που θα υποδειχτούν απ’ ευθείας από τις λαϊκές συνελεύσεις των κατοίκων, μέσω της διαδικασίας του Συμμετοχικού Προϋπολογισμού και μπορεί προοπτικά να επεκταθεί και σε άλλες δραστηριότητες (πολιτισμός, αθλητισμός κλπ).
Το πώς εξειδικεύεται αυτό το 20% του Τεχνικού Προγράμματος σε συγκεκριμένα έργα και ποσά, είναι δουλειά του «λαϊκού συμβουλίου προϋπολογισμού», που αποτελείται από αντιπροσώπους εκλεγμένους από τις λαϊκές συνελεύσεις και είναι επιφορτισμένοι με το καθήκον να μαζέψουν τις προτάσεις των λαϊκών συνελεύσεων, να τις φιλτράρουν, να σχεδιάσουν, να ολοκληρώσουν τον προϋπολογισμό και να τον στείλουν στο δημοτικό συμβούλιο.
Οι δράσεις που θα αναπτυχθούν να είναι οι εξής:
- καταγραφή αιτημάτων (από τη λαϊκή συνέλευση)
- καταγραφή πόρων (από τη λαϊκή συνέλευση σε συνεργασία με τη δημοτική αρχή)
-
- αξιολόγηση των προτάσεων (πάνω στη βάση γενικά αποδεκτών κριτηρίων, που λαμβάνουν υπ’ όψη προτεραιότητες, αξίες έργων, επί μέρους ανάγκες κλπ)
- απόφαση από τη λαϊκή συνέλευση και τη δημοτική εξουσία (κατόπιν συζήτησης – διαλόγου)
- επίβλεψη εφαρμογής (από αντιπροσώπους των πολιτών και δημοτικής αρχής)
Β.- Βασικές έννοιες, όργανα και διαδικασίες του Προϋπολογισμού των Πολιτών
1.- ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ
Για την υλοποίηση του «Συμμετοχικού Προϋπολογισμού» η Ηλιούπολη χωρίζεται σε επτά ζώνες σύμφωνα με το συνημμένο χάρτη, με βάση τα ακόλουθα κριτήρια:
-το ανάγλυφο των περιοχών (εδαφικά),
-τη πολεοδομική και χωροταξική διάταξή τους,
-τα κοινωνικά χαρακτηριστικά τους (ταξική διαστρωμάτωση, πληθυσμιακή συγκρότηση κλπ) και
-τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που προσδίδουν μια ομοιογένεια στα προβλήματα και στη πιθανή αντιμετώπισή τους (χαρακτηριστικά γειτονιάς).
2.- ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΖΩΝΗΣ
Πραγματοποιείται 2 φορές το χρόνο και αποτελεί το βασικό κύτταρο του «Συμμετοχικού προϋπολογισμού».
Στις συνελεύσεις συζητούνται οι ανάγκες της περιοχής, παρουσιάζονται οι προτάσεις των κατοίκων και ψηφίζονται.
Στη συνέλευση ζώνης, επίσης, εκλέγονται οι εκπρόσωποι της περιοχής στο Λαϊκό Συμβούλιο Προϋπολογισμού, που έχει την ευθύνη συντονισμού της διαδικασίας σε όλο τον Δήμο.
Η συνέλευση είναι ανοιχτή και δημόσια διαδικασία, στην οποία μπορεί να συμμετάσχει κάθε κάτοικος που το επιθυμεί, ανεξάρτητα από το αν είναι δημότης ή όχι, έλληνας πολίτης ή μη.
Στη συνέλευση, επίσης, συμμετέχουν και εκπρόσωποι φορέων της περιοχής (κοινωνικές, συνδικαλιστικές, πολιτικές οργανώσεις, πολιτιστικοί σύλλογοι, αθλητικά σωματεία, πρωτοβουλίες πολιτών, μαθητικές κοινότητες, άτυπες ομάδες κ.λπ.), παρουσιάζοντας τις απόψεις και τις προτάσεις τους.
Ειδική μέριμνα λαμβάνεται ώστε να διευκολύνεται η συμμετοχή όλων των κατοίκων και ιδίως ομάδων του πληθυσμού που αντιμετωπίζουν προβλήματα αποκλεισμού από την πολιτική διαδικασία
Δικαίωμα ψήφου έχουν όσοι και όσες είναι άνω των 16 ετών. Τα παιδιά συμμετέχουν με δικαίωμα λόγου.
Είναι δυνατή η συγκρότηση ξεχωριστής συνέλευσης παιδιών, οι προτάσεις της οποίας κατατίθενται προς αξιολόγηση στη συνέλευση ζώνης.
3.-. ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
Η πραγματοποίηση του «Συμμετοχικού προϋπολογισμού» προϋποθέτει τη σαφή πολιτική βούληση και δέσμευση του δημοτικού συμβουλίου για χωρίς εξαιρέσεις σεβασμό των αποφάσεων των πολιτών. (Σε διαφορετική περίπτωση η προσπάθεια κινδυνεύει να εκφυλιστεί σε μια συμβολική διαδικασία και τελικά να ατονήσει.)
Επιπλέον πρέπει να εξασφαλιστεί η θεσμική του κατοχύρωση, ανεξάρτητα από τις εναλλαγές στην διαχείριση του δήμου.
Το δημοτικό συμβούλιο δεν είναι απλώς θεατής της διαδικασίας:
- Με δική του πολιτική απόφαση ξεκινάει μια πρωτοποριακή διαδικασία συλλογικού προγραμματισμού και συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.
- Καθορίζει τους τομείς εφαρμογής του προγράμματος και το ύψος των κονδυλίων που θα διατεθούν.
- Ορίζει έναν αντιδήμαρχο και τρεις δημοτικούς συμβούλους ως υπεύθυνους για τον. «Συμμετοχικό προϋπολογισμό» οι οποίοι έχουν την ευθύνη συντονισμού της διαδικασίας, της συνεργασίας με τους συντονιστές των ζωνών προγραμματισμού, και της τεχνικής και διοικητικής στήριξης της διαδικασίας.
4.-. ΛΑΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ
Το Λαϊκό Συμβούλιο Προϋπολογισμού αποτελείται από 2 εκπροσώπους κάθε Ζώνης, καθώς και από τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου που είναι υπεύθυνα για τον. «Συμμετοχικό προϋπολογισμό» Τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου έχουν συμβουλευτικό ρόλο χωρίς δικαίωμα ψήφου.
Το Συμβούλιο καταγράφει τα αιτήματα των λαϊκών συνελεύσεων, καταγράφει τους διατιθέμενους πόρους, αποφασίζει τις αναγκαίες βελτιώσεις, λύνει τα προβλήματα ή τις ενστάσεις που προκύπτουν, αξιολογεί τις προτάσεις (στη βάση γενικά αποδεκτών κριτηρίων, που λαμβάνουν υπόψη προτεραιότητες, αξίες έργων, επιμέρους ανάγκες κ.λ.π.), επιβλέπει την εφαρμογή του προγράμματος και γενικότερα στηρίζει την όλη διαδικασία του «Συμμετοχικού προϋπολογισμού».
5.-. ΑΞΟΝΕΣ ΤΟΥ 1ΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Κατά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής του το πρόγραμμα θα εστιάσει, στη διάθεση του 20% του Τεχνικού Προγράμματος του Δήμου, στα έργα που θα υποδειχτούν απ’ ευθείας από τις λαϊκές συνελεύσεις των κατοίκων.
Με την πάροδο των ετών θα αυξάνονται τόσο οι τομείς συμμετοχής των πολιτών, όσο και το ποσοστό του προϋπολογισμού που θα τίθεται στη διάθεσή τους.
Το πώς εξειδικεύεται αυτό το 20% του Τεχνικού Προγράμματος σε συγκεκριμένα έργα και ποσά, είναι δουλειά του «λαϊκού συμβουλίου προϋπολογισμού»,
Γ. Περιγραφή του ετήσιου κύκλου του «Συμμετοχικού προϋπολογισμού»
(α) Δεκέμβριος – Φεβρουάριος
Συγκρότηση ομάδων για την ενημέρωση και την κινητοποίηση των κατοίκων κινητοποίησης των κατοίκων, σε συνεργασία με φορείς της περιοχής, ενημέρωση των κατοίκων.
(β) Μάρτιος
1η συνέλευση
- παρουσίαση από τη δημοτική αρχή του απολογισμού των έργων που έχουν γίνει στη περιοχή, αυτών που έχουν προγραμματιστεί και των διαθέσιμων κονδυλίων.
- συζήτηση για τα προβλήματα της περιοχής
- εκλογή αντιπροσώπων για το Λαϊκό Συμβούλιο Προϋπολογισμού
- έναρξη διαδικασίας κατάθεσης των προτάσεων των κατοίκων για έργα και δραστηριότητες που θα επιλεγούν για τον επόμενο χρόνο,
- η διαδικασία κατάθεσης των προτάσεων διαρκεί 30 ημέρες.
(γ) Απρίλιος - Ιούνιος
επεξεργασία των προτάσεων, με οικονομική προσέγγιση
(δ) Ιούλιος - Αύγουστος
συγχώνευση των ομοειδών προτάσεων και προετοιμασία της παρουσίασης της τελικής πρότασης στη συνέλευση.
(ε) Σεπτέμβριος : 2η Συνέλευση
- παρουσίαση των προτάσεων, με ανάλυση κόστους για τη κάθε πρόταση
- συζήτηση
- ψηφοφορία από τη γενική συνέλευση σε ειδικό ψηφοδέλτιο στο οποίο ο κάθε κάτοικος ιεραρχεί τις 5 καλύτερες προτάσεις
(στ) Οκτώβριος
- επεξεργασία των αποτελεσμάτων όλων των συνελεύσεων για το συμμετοχικό προϋπολογισμό, από το Λαϊκό Συμβούλιο προϋπολογισμού
- κατάταξη (ιεράρχηση) των προτάσεων, σύμφωνα με συμφωνημένα κριτήρια, μέσω μοριοδότησης.
(ζ) Νοέμβριος
Το Δημοτικό Συμβούλιο εγκρίνει το αποτέλεσμα της διαδικασίας του συμμετοχικού προϋπολογισμού και εντάσσει τις προτάσεις προς υλοποίηση στο προϋπολογισμού του επόμενου έτους.
(η) Δεκέμβριος
Ξεκινάει η υλοποίηση των έργων που έχουν αποφασιστεί.
Για κάθε έργο συγκροτείται ειδική επιτροπή, με τη συμμετοχή πολιτών που κατέθεσαν την αντίστοιχη πρόταση, προκειμένου να ελέγχεται η εξέλιξη του έργου.
