Το κείμενο αυτό γράφτηκε από την καθηγήτρια Αλεξάνδρα Κανέλλου και διαβάστηκε σε μια συνέλευση μαθητών Λυκείου στην Ηλιούπολη.
Ήταν πολύ ωραίο αυτό που έγινε σήμερα στο σχολείο. Ζητήσατε συνέλευση για να μιλήσετε και ζητήσατε να είμαστε και οι καθηγητές παρόντες –μας θέλατε κοντά σας, να σας ακούσουμ ε κι αν θέλουμε να μιλήσουμε κι εμείς, μας είπατε. Και σας ακούσαμε. Και ήταν από τις πιο ωραίες και δυνατές στιγμές που έχω ζήσει σε σχολείο. Μιλήσατε πολλοί και είπατε πολλά και αφήσατε τον καθένα να εκφραστεί ελεύθερα και να πει πώς αντιλαμβάνεται την κατάσταση. Με υποδειγματική διαδικασία που οι ενήλικες δεν τηρούμε ποτέ γιατί αρχίζουμε να φωνάζουμε και να θέλουμε να επιβληθούμε στον άλλο, με πάθος, με ελπίδα, με τον δικό σας τρόπο που ήταν τόσο μα τόσο αληθινός και τόσο διαφορετικός από τα λόγια τα δικά μας των καθηγητών, των γονιών, των πολιτικών, των δημοσιογράφων. Ήταν λόγια που δεν έβγαζαν τίποτα μίζερο και καθόλου φόβο. Σκεφτόμουν ότι μεγαλώνετε μέσα στο φόβο. Το φόβο για την ανεργία, το φόβο για τις κακές παρέες, το φόβο για τα Εξάρχεια και τους αναρχικούς, το φόβο για τους μετανάστες, το φόβο για τους διαφορετικούς ανθρώπους, το φόβο για το μέλλον, το φόβο για την ελευθερία, το φόβο για τον ίδιο σας τον εαυτό και τις δυνάμεις που κρύβει μέσα του. Δηλαδή με τους φόβους που έχουν οι ενήλικες , επειδή οι ίδιοι δεν πάλεψαν για να τους διώξουν και να ζήσουν σαν ελεύθεροι άνθρωποι.
Είναι φανερό ότι η εξέγερσή σας δεν έχει να κάνει μόνο με την οργή για το θάνατο ενός παιδιού που θα μπορούσε να είναι συμμαθητής σας. Είναι οργή για τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνετε και για τον τρόπο με τον οποίο ζείτε.
Γράφτηκαν πολλά αυτές τις μέρες για την κοινωνία στην οποία ζούμε. Για το αστυνομικό κράτος που βγάζει τη λύσσα του σ΄όποιον μοιάζει ανυπεράσπιστος, σ΄όποιον δεν έχει πλάτες και ισχύ, για την κατάσταση στις φυλακές που εξευτελίζουν κάθε έννοια ανθρώπινης αξιοπρέπειας, για τους μετανάστες που τσουβαλιάζονται σαν ζώα στη χώρα που έχει στείλει μετανάστες σε κάθε γωνιά του πλανήτη, για τη δωρεάν παιδεία που τη χρυσοπληρώνουμε, για τη γενιά των 700 ευρώ και τους χιλιάδες άνεργους, για τα νοσοκομεία χωρίς κρεβάτια και το άθλιο σύστημα υγείας, για τους γέρους και τους άρρωστους που δεν τους πληρώνουν φάρμακα τα Ταμεία, γιατί δεν έχουν λεφτά: δεν περισσεύουν, τα τρώνε οι τράπεζες, οι μίζες των υπουργών και οι καλόγεροι.
Δεν θα μιλήσω γι΄αυτά γιατί με τον ίδιο τρόπο τα βιώνουμε όλοι όσοι προσπαθούμε να ζήσουμε από τη δουλειά μας, και οι γονείς σας και οι δάσκαλοί σας, αλλά κι εσείς γιατί σ΄αυτή την κοινωνία θα ζήσετε και έχετε ήδη πάρει μια γεύση.
Θα ήθελα όμως να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις για τη ζωή στο σχολείο, γιατί πιστεύω ότι το αμφισβητείτε και πολύ καλά κάνετε και συγκυρία το ανέδειξε αυτό.
Ζείτε μια ζωή συμπιεσμένη ανάμεσα στο σχολείο και το φροντιστήριο, που δεν αφήνει χρόνο και περιθώριο να σκεφτείτε τι πραγματικά θέλετε, σε τι τα καταφέρνετε, τι πραγματικά σας ενδιαφέρει. Αλλά κι όταν εσείς το βρίσκετε, το σχολείο το αφήνει απ΄έξω. Υπάρχουν ένα σωρό παιδιά που έχουν ταλέντο στη μουσική, στη ζωγραφική, στις κατασκευές, στο θέατρο, στους υπολογιστές και τίποτα απ΄αυτά δεν ενθαρρύνεται και δεν μπορεί ν ανθίσει στο χώρο του σχολείου.
Το ελληνικό σχολείο είναι ισοπεδωτικό. Δεν αντιμετωπίζει τον κάθε μαθητή ως σύνθετη προσωπικότητα με διαφορετικές δεξιότητες και διαφορετικές ανάγκες αλλά βλέπει τον εγκέφαλό του ως ένα σύνολο από κουτάκια που ο καθένας μας πάει και ρίχνει αρχαία, φυσική, μαθηματικά, κ.λ.π. Ποια ερεθίσματα δίνει ένα τέτοιο σχολείο εκτός από τη στείρα γνώση που κι αυτή τη μετατρέπει σε αγγαρεία; Πώς καλλιεργεί την αγάπη για τα γράμματα, για την τέχνη και τον πολιτισμό; Κι ακόμη, ποιο χρόνο και ποιους τρόπους έκφρασης δίνει στις ανησυχίες και στα όνειρά σας; Πολλές ώρες, πολλά μαθήματα και καθόλου χρόνος και χώροι για ελεύθερες δραστηριότητες και καλλιτεχνική έκφραση, για συνεύρεση και επικοινωνία καθηγητών και μαθητών.
Και βέβαια το σχολείο δεν είναι ένας απρόσωπος οργανισμός. Είστε εσείς και είμαστε κι εμείς, οι συγκεκριμένοι.
Εμείς οι καθηγητές διαμαρτυρόμαστε συχνά για το επίπεδο των μαθητών, αλλά πόσο συχνά αναρωτιόμαστε για το τι κάναμε εμείς για να γίνει το μάθημά μας ενδιαφέρον και ελκυστικό; Πώς περιμένουμε να βρούμε ανταπόκριση όταν κάνουμε τα ίδια μαθήματα με τον ίδιο τρόπο και με τις ίδιες ξεπερασμένες μεθόδους όπως πριν από είκοσι και τριάντα χρόνια που διοριστήκαμε; Εκτός από το να κάνουμε κριτική στους μαθητές πόσο συχνά κάνουμε τη δική μας αυτοκριτική;
Πόσο σίγουροι είμαστε ότι αφήνουμε έξω από την τάξη τα προβλήματα και τα νεύρα μας ή και τη βαριεστημάρα μας που τόσα χρόνια κάνουμε τα ίδια και τα ίδια; Πόση κατανόηση και παιδαγωγική επάρκεια διαθέτουμε για να αντιμετωπίζουμε έφηβους που ακόμη και η ορμονική τους λειτουργία είναι πολύ διαφορετική από τη δική μας;
Όταν σας βάζω τις φωνές να κάνετε ησυχία, σκέφτομαι μετά πόσο εύκολο είναι να κάνει κανείς κατάχρηση της εξουσίας που του δίνει ο ρόλος του δασκάλου και του ενήλικα και πόσο το έχετε συνηθίσει που σπάνια αντιδράτε γιατί πιστεύετε ότι δεν έχει νόημα. Οι μεγάλοι δεν ξέρουν να ακούν. Ξέρουν μόνο να μιλάνε.
Τα περισσότερα παιδιά είναι δίκαιοι κριτές και το εκτιμάτε όταν σας αντιμετωπίζουμε με σεβασμό και κατανόηση, όπως εκτιμάτε και κάθε προσπάθεια που ξεφεύγει από το στείρο μάθημα. Όσες φορές μπαίνω στην τάξη και απλώς κάνω το μάθημα διαπιστώνω ότι οι περισσότεροι βαριέστε, ενώ όσες φορές έχω προετοιμαστεί με πιο ευφάνταστους τρόπους ή δουλεύετε ομαδικά, ανταποκρίνεστε με ενθουσιασμό.
Όταν σκέφτομαι εσάς, το σχολείο και την κοινωνία μέσα στην οποία βρίσκεται, θυμάμαι πολλές φορές έναν στίχο του Μπρέχτ που λέει:
«Το φρουτόδεντρο που φρούτα δεν κάνει τ΄ονομάζουμε στείρο. Ποιος το χώμα εξετάζει;»
Θα ήθελα λοιπόν να σας πω ότι αυτό το σχολείο δεν καταπιέζει μόνο εσάς. Είμαστε κι άλλοι που θέλουμε ν΄αλλάξει και που βιώνουμε το ασφυκτικό πλαίσιο του Λυκείου που βλέπει μόνο τις εξετάσεις, ένα Υπουργείο που ενδιαφέρεται μόνο για να βγάλουμε την ύλη, την απουσία οποιασδήποτε επιμόρφωσης που θα μας έδειχνε νέους τρόπους διδασκαλίας, την έλλειψη στοιχειώδους υλικοτεχνικής υποδομής, το ξεπερασμένο περιεχόμενο πολλών μαθημάτων π.χ. της ιστορίας, το ένα και μοναδικό βιβλίο στο οποίο μας περιορίζει, την αίσθηση ότι ενώ οι επιστήμες και η τεχνολογία τρέχουν και τρόποι προσέγγισης της γνώσης αλλάζουν, το σχολείο μοιάζει αποκομμένο από οτιδήποτε ζωντανό και επίκαιρο, ακίνητο και τελματωμένο και τίποτα δεν φαίνεται να ενοχλεί την αταραξία του.
Είμαστε πολλοί αυτοί που θέλουμε ν΄αλλάξει όχι μόνο το σχολείο αλλά και πολλά άλλα και ήταν πολύ δυνατό το αίσθημα αλληλεγγύης, η χαρά και η συγκίνηση που συναντηθήκαμε μαζί σας στους δρόμους αυτές τις μέρες. Η εξουσία σάς έδειξε τα σάπια δόντια της με το φόνο του 15χρονου μαθητή, από την άλλη όμως σας κινητοποίησε και σας ώθησε να εκφραστείτε, να βγάλετε το θυμό και την οργή σας σε συζητήσεις αλλά και στους δρόμους. Κι αυτό είναι μεγάλο κέρδος, γιατί ο τρόπος για ν΄αλλάξουν τα πράγματα δεν είναι ο φόβος, η υποταγή και η αδιαφορία αλλά η ενεργητική στάση και η αντίσταση, όπως αυτή που δείξατε αυτές τις μέρες. Και ως γνωστόν, κανένας αγώνας δεν πάει χαμένος, ακόμα κι αν δεν φαίνονται άμεσα τα αποτελέσματά του. Διάβασα στην εφημερίδα κάτι που έγραψε ένας καθηγητής του Πολυτεχνείου και που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη: «Αντίδραση στα κακώς κείμενα, αντί μοιρολατρίας. Αυτό είναι το όχημα για την αλλαγή της μοίρας μας. Και, καθώς κάθε όχημα θέλει καύσιμα, κινητήρια δύναμη είναι το συναίσθημα. Το πάθος. Η οργή που συλλογικά συμμεριζόμαστε, που βλέπουμε στα απέναντι μάτια. Στη μεγαλύτερη δυνατή συλλογικότητα».
Οι καθηγητές έχουμε τις συνελεύσεις, τις ψηφοφορίες για την ανάδειξη των εκπροσώπων μας, τις απεργίες, τις συγκεντρώσεις, τα συλλαλητήρια, τις πορείες, τις συζητήσεις μεταξύ μας. Κι εσείς έχετε πάλι τις συζητήσεις που είναι πολύ δυνατό όπλο, όπως έδειξε και η σημερινή σας συνέλευση, έχετε τα πενταμελή και τα δεκαπενταμελή σας συμβούλια., έχετε καθηγητές πρόθυμους να συζητήσουν και να διεκδικήσουν μαζί σας και όλοι μαζί έχουμε τη συνάντηση στους δρόμους που είδατε στην πράξη ότι δεν κρύβουν τους κινδύνους που δείχνει η τηλεόραση. Πάνω απ΄ όλα όμως έχετε ζωντάνια, καθαρή ματιά, πάθος και πολλή δύναμη κρυμμένη μέσα σας.
Σας αφιερώνω κι ένα αγαπημένο μου τραγούδι, το «Σιγά μην κλάψω, σιγά μην φοβηθώ» του Αγγελάκα.
[11/12/08]
