Ο λόγος είναι απλός: Πρόκειται για όρο αναντικατάστατο, εφόσον πρέπει να μιλήσεις για το χαρακτήρα της τρέχουσας οικονομικής συγκυρίας.
Αναπόφευκτα, όταν μιλάμε για οικονομική κρίση του καπιταλισμού - περί αυτού πρόκειται - έρχονται στο προσκήνιο ζητήματα, όπως:
-- Ο παγκόσμιος πλούτος και ποιος τον παράγει.
-- Το ζήτημα της εξουσίας, με την έννοια ποιος τον κατέχει και ποιος ιδιοποιείται αυτόν τον πλούτο.
-- Το ζήτημα, τελικά του κράτους, του καπιταλιστικού κράτους, ως μηχανισμού εκπροσώπησης και άσκησης της εξουσίας εκ μέρους εκείνων που κατέχουν τον πλούτο εις βάρος εκείνων που τον παράγουν.
Αυτή η τελευταία παράμετρος (η αντίθεση μεταξύ τού ποιος παράγει και του ποιος κατέχει τον πλούτο) είναι και η Λυδία Λίθος, για να εξηγήσει κανείς τις αιτίες της καπιταλιστικής κρίσης. Της σημερινής, των προηγούμενων και των επερχόμενων κρίσεων.
Η καπιταλιστική κρίση εκδηλώνεται ακριβώς ως το αποτέλεσμα της αντίφασης ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα της παραγωγής, από τη μια, και του ατομικού χαρακτήρα της ιδιοποίησης του παραγόμενου προϊόντος, από την άλλη. Όσο, δε, θα διαρκεί ο καπιταλισμός, θα διαρκεί και η ανάλυση του Μαρξ γύρω από αυτό το ζήτημα.
Ο Μαρξ τόνιζε ότι η αστική τάξη δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς να επαναστατικοποιεί αδιάκοπα τα εργαλεία παραγωγής, δηλαδή τις σχέσεις παραγωγής, δηλαδή όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Οι σχέσεις παραγωγής στον καπιταλισμό παίρνουν έναν ολόπλευρα συλλογικό χαρακτήρα, έναν πρωτόφαντο στην ιστορία της ανθρωπότητας συλλογικό χαρακτήρα.
Εδώ βρίσκεται και το βαλτώδες έδαφος, πάνω στο οποίο οικοδομείται και αναπαράγεται ο καπιταλισμός: Πολλοί δουλεύουν, αλλά ένας μόνο κερδίζει. Χιλιάδες παράγουν, αλλά σε έναν μόνο ανήκουν αυτά που παράγονται. Εκατομμύρια δημιουργούν, αλλά ένας μόνο κατέχει ότι δημιουργείται: Ο καπιταλιστής, δηλαδή ο κάτοχος και ιδιοκτήτης των μέσων παραγωγής.
Η αντίφαση είναι δομική και αξεπέραστη για τον καπιταλισμό. Με την εξής έννοια:
Το τι, πώς και το πόσο θα παραχθεί δεν καθορίζεται με βάση τις ανάγκες εκείνων των πολλών, των χιλιάδων, των εκατομμυρίων που το παράγουν. Καθορίζεται με βάση τις εντολές και τα συμφέροντα εκείνου, τους ενός, του καπιταλιστή, που θέλει ότι παράγεται να υποτάσσεται στη μια και μοναδική ανάγκη, στη μια και μοναδική «ελευθερία» που αυτός αναγνωρίζει: Την «ελευθερία» του ίδιου για προσπορισμό ατομικού κέρδους.
Κριτήριο της παραγωγής, δηλαδή, δεν είναι η κάλυψη των κοινωνικών αναγκών των πολλών, αλλά η απόδοση του μέγιστου οφέλους για τον έναν.
Πώς διαμορφώνεται η σχέση μεταξύ του ενός, του ιδιώτη, του καπιταλιστή, της πολυεθνικής, με τους πολλούς, με τους μισθωτούς σκλάβους, με τους εργάτες;
Ας δώσουμε ένα εύληπτο παράδειγμα: Η πολυεθνική NIKE προσέφερε πριν από μερικά χρόνια στον αθλητή Τζόρνταν το ποσό των 20 εκατομμυρίων δολαρίων για να της διαφημίσει, σε ένα βίντεο των 30 δευτερολέπτων, το νέο σχέδιο αθλητικών παπουτσιών της εταιρείας, από την πώληση του οποίου η ΝΙΚΕ προσδοκούσε και πέτυχε εκατοντάδες εκατομμύρια κέρδη. Το ποσό αυτό, των 20 εκατομμυρίων δολαρίων, που η ΝΙΚΕ έδωσε σε έναν άνθρωπο μόνο και μόνο για να της διαφημίσει το προϊόν της, είναι όσα πλήρωσε σε 30.000 ρακένδυτους Ινδονήσιους για να το κατασκευάσουν! Αναφερθήκαμε πιο πάνω σ' ένα τυπικό δείγμα εκμεταλλευτικής λειτουργίας της καπιταλιστικής οικονομίας, με την πολυεθνική ΝΙΚΕ να διαθέτει σε έναν αθλητή το ποσό των 20 εκατομμυρίων δολαρίων για να της διαφημίσει το νέο μοντέλο παπουτσιών, ποσό ίσο με τους μισθούς που κατέβαλε η πολυεθνική σε 30.000 εργαζόμενους από την Ινδονησία για να τα κατασκευάσουν!
Το πώς μεταφράζεται η ιδιοποίηση του παραγόμενου πλούτου από τους καπιταλιστές, το βεβαιώνουν τα στοιχεία των ίδιων των καπιταλιστών:
· Την τρέχουσα δεκαετία, από τις 100 μεγαλύτερες οικονομικές οντότητες στον πλανήτη οι 51 είναι εταιρείες και μόνο οι 49 είναι χώρες.
· Οι 200 μεγαλύτερες επιχειρήσεις που ελέγχουν το 25% της παγκόσμιας δραστηριότητας απασχολούν λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού.
· Οι πωλήσεις αυτών των 200 εταιρειών υπερέβαιναν το 2000 σε αξία τις οικονομίες περισσοτέρων των 180 χωρών στον κόσμο.
· Στις ΗΠΑ το εισοδηματικά ανώτερο 1% του πληθυσμού κατέχει το 16% του εθνικού πλούτου, το εισοδηματικά ανώτερο 0,1% του πληθυσμού αύξησε το μερίδιό του στο εθνικό εισόδημα μέσα σε μία εικοσαετία κατά 300%, η αναλογία των μισθών των διευθυντικών στελεχών των πολυεθνικών σε σχέση με τη μέση αμοιβή των εργατών αυξήθηκε από 30 προς 1 το 1970 σε σχεδόν 500 προς 1, το 2000. Αυτά σε μία χώρα που διαβιούν 50 εκατομμύρια ανασφάλιστοι και 30 εκατομμύρια ζουν με συσσίτιο, αλλά που την τελευταία δεκαετία οι 400 πλουσιότεροι Αμερικανοί αύξησαν τις περιουσίες τους κατά 23%.
· Στη Βρετανία, κατ' αντίστοιχο τρόπο, το 1% του εισοδηματικά ανώτερου πληθυσμού κατέχει το 13% του εθνικού εισοδήματος.
· Στη Ρωσία με πληθυσμό 200 εκατομμύρια περίπου 400 καπιταλιστές ελέγχουν το 50% του εθνικού πλούτου.
· Στο σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ η εισοδηματική ψαλίδα μεταξύ του 1/5 του πιο πλούσιου πληθυσμού και του φτωχότερου 1/5 είναι της τάξης του 80 προς 1 και συνολικά στον πλανήτη τα εισοδήματα και οι περιουσίες 3 κροίσων ανέρχονται στο 50% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Θα ισχυριστούν ορισμένοι ότι για το άνοιγμα της παραπάνω ψαλίδας και για την εν γένει εικόνα, δε φταίει ο καπιταλισμός αυτός καθαυτός, αλλά η νεοφιλελεύθερη διαχείρισή του την τελευταία τριακονταετία. Ως εκ τούτου αναζητείται ένας πιο «δημοκρατικός», ένας πιο «ευαίσθητος», ένας πιο «καλός» καπιταλισμός.
-- Πρώτη παρατήρηση: Ο «καλός» τους καπιταλισμός, ο κεϋνσιανός, υπήρξε, αλλά κατέρρευσε. Αυτό που εμφανίζουν δηλαδή ως σωτηρία στη σημερινή «νεοφιλελεύθερη κρίση» του καπιταλισμού, είναι ό,τι ακριβώς καταποντίστηκε τη δεκαετία του '70, αποδεικνύοντας ότι οι καπιταλιστικές κρίσεις είναι αναπόδραστες και αναπόφευκτες, ότι κινούνται υπεράνω του όποιου μοντέλου διαχείρισης του συστήματος. Η περίοδος του «στασιμοπληθωρισμού», του συνδυασμού δηλαδή της οικονομικής ύφεσης από τη μια και της ραγδαίας ανόδου των τιμών από την άλλη, το αποδεικνύει. Ο «καλός» καπιταλισμός, του Κέϋνς, είναι επιπλέον αυτός που ανατροφοδότησε το σύστημα όχι μόνο μέσα από την τακτική του Ψυχρού Πολέμου, αλλά και μέσα από την πολεμική οικονομία ενός Παγκόσμιου Πολέμου και μιας σειράς επεμβάσεων από την Κορέα μέχρι το Βιετνάμ.
-- Δεύτερη παρατήρηση: Πόσο αληθεύει ότι είναι «άλλος» καπιταλισμός εκείνος που σε συνθήκες νεοφιλελευθερισμού αναφωνούσε διά στόματος Αμερικανών Προέδρων πως «ότι συμφέρει την "Τζένεραλ Μότορς" συμφέρει τις ΗΠΑ», κι «άλλος» ο καπιταλισμός εκείνος που, όπως σήμερα, προωθεί - μέσω του Ομπάμα - την παχυλή οικονομική ένεση του κράτους στην «Τζένεραλ Μότορς» με στόχο την ενίσχυσή της; Είναι «άλλος» καπιταλισμός εκείνος που εκπροσωπούσε ο Νίξον όταν αναφωνούσε ότι «τώρα είμαστε όλοι κεϋνσιανιστές», κι «άλλος» ο καπιταλισμός που υπηρετούσε η Θάτσερ όταν διακήρυττε «δεν υπάρχει κοινωνία - μόνο άτομα»;
-- Τρίτη παρατήρηση: Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι απλά ένα ιδεολογικό ρεύμα που κάποια στιγμή επικράτησε όπως το «κακό» κατισχύει του «καλού». Είναι η δομική ανάγκη του καπιταλισμού να απαντήσει στην πτώση του μέσου ποσοστού κέρδους και στην καπιταλιστική υπερσυσσώρευση που δεν μπορεί να επενδυθεί ολόκληρη για τον πολύ απλό λόγο ότι αυτοί που πρέπει να καταναλώνουν, οι λαοί, βιώνουν διαρκείς εισοδηματικούς περιορισμούς. Είναι ενδεικτικό ότι στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, τα πραγματικά εισοδήματα του μέσου Αμερικανού πολίτη κινούνται στα προ τριακονταετίας επίπεδα.
Επομένως, σε τέτοιες συνθήκες το κεφάλαιο αναζητά την ικανοποίηση της ακόρεστης βουλιμίας του για κέρδη με άλλους τρόπους. Εδώ ακριβώς εκδηλώνεται ο φονταμενταλισμός του ξεπουλήματος και η υπαγωγή των πάντων στην υπηρεσία των αγορών (Παιδεία, Υγεία, ιδιωτικοποίηση του αέρα μέσω του εμπορίου ρύπων, αερομεταφορές, τηλεπικοινωνίες, μέχρι και ιδιωτικοποίηση των φυλακών). Εδώ είναι που δημιουργείται και η χρηματιστική «φούσκα» της διόγκωσης του χρηματοπιστωτικού τομέα.
Πρόκειται για μια τακτική «πυραμίδας» που δημιουργεί ανεξέλεγκτα περιθώρια κερδοσκοπίας στους κεφαλαιούχους, οι οποίοι, στο πλαίσιο της απελευθέρωσης των χρηματαγορών - προς δόξαν των δικών «μας» που ψήφισαν το Μάαστριχτ - παίζουν το παιχνίδι της κατά Σουμπέτερ λεγόμενης δημιουργικής καταστροφής.
Με άλλα λόγια, κερδοσκοπούν ασυστόλως προκαλώντας διεθνείς κρίσεις (σημειωτέον ότι μέσα σε ένα χρόνο είχαμε την ενεργειακή κρίση, την κρίση της τιμής των τροφίμων και τώρα τη χρηματοπιστωτική) έχοντας ως πυξίδα ότι αφενός, και διά μέσου των κρατικομονοπωλιακών ρυθμίσεων, θα μετακυλίσουν τις ζημιές στα λαϊκά στρώματα και αφετέρου ότι από την εξαφάνιση κάποιων ανταγωνιστών τους οι ίδιοι θα γίνουν ακόμα ισχυρότεροι και τελικά θα επέλθει ένα επίπεδο καπιταλιστικής «ισορροπίας», με τους πλούσιους να έχουν γίνει λιγότεροι και πλουσιότεροι και τους φτωχούς να έχουν γίνει περισσότεροι και φτωχότεροι. Μέσα στις συνθήκες της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης, ο καπιταλισμός με το νεοφιλελεύθερο πρόσωπό του - ανεξάρτητα από τους πολιτικούς διαχειριστές του συστήματος - αποτέλεσε αναγκαστική επιλογή του κεφαλαίου. Η όποια επικοινωνιακή προσπάθεια να αποδεσμευτεί ο καπιταλισμός από το νεοφιλελευθερισμό ή ακόμα περισσότερο να εμφανίζονται οι κρατικομονοπωλιακές ρυθμίσεις σαν το «αντινεοφιλελεύθερο» αντίδοτο του «κοινωνικά ευαίσθητου» καπιταλισμού, ενδεχομένως να ικανοποιεί τις προπαγανδιστικές ανάγκες της σοσιαλδημοκρατίας, αλλά αυτό δεν καθιστά λιγότερο σοσιαλφιλελεύθερους του κ.κ. Μπλερ, Μπράουν, Σρέντερ, Σημίτη, Ντελόρ κ.ά.
Τα πράγματα, επομένως, στον καπιταλισμό εξελίσσονται όπως ακριβώς τα ανέλυσαν οι κλασικοί του μαρξισμού:
· Το 1980, η αξία των παγκόσμιων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ήταν 12 τρισεκατομμύρια δολάρια ή περίπου 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το 1995 είχε φτάσει στα 64 τρισεκατομμύρια δολάρια ή περίπου 200% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το 2005 είχε εκτιναχτεί στα 140 τρισεκατομμύρια δολάρια ή πάνω από 300% του παγκόσμιου ΑΕΠ και σήμερα υπολογίζεται στα 250 τρισεκατομμύρια, δηλαδή 6 φορές πάνω από τα πραγματικά πλούτη του κόσμου!
Και ενώ όλα αυτά επιβεβαιώνουν, σε επίπεδο στατιστικής, την ανάλυση του Μαρξ για το πλασματικό χρήμα, στην πραγματική ζωή ο πλανήτης βιώνει συνθήκες ανάλογες εκείνων που περιέγραφε ο Ένγκελς, μιλώντας πριν ενάμιση αιώνα για την κατάσταση της εργατικής τάξης στην Αγγλία:
· Το 5% του πιο πλούσιου πληθυσμού της Γης έχει 114 φορές μεγαλύτερα εισοδήματα από το 5% του φτωχότερου πληθυσμού. Από τα 6 δισεκατομμύρια του πληθυσμού της Γης, τα 3 περίπου δισεκατομμύρια διαβιούν με λιγότερα από 2 δολάρια ημερησίως. Πάνω από 13 εκατομμύρια παιδιά κάθε χρόνο, δηλαδή 30.000 παιδιά κάθε μέρα, δηλαδή ένα παιδί κάθε τρία δευτερόλεπτα, πεθαίνουν από ασθένειες ιάσιμες στον ανεπτυγμένο κόσμο, από πείνα και έλλειψη πρόσβασης στο νερό. Περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι υποσιτίζονται.
Είναι προφανές, λοιπόν, ότι το πρόβλημα της τρέχουσας κρίσης δεν είναι το αποτέλεσμα της δράσης κάποιων παρεκκλίσεων από τον «καλό» καπιταλισμό ή κάποιων «ασυνείδητων» παραγόντων της αγοράς.
Πρόκειται για εκδήλωση της βάρβαρης φύσης και λειτουργίας ενός συστήματος που όσο μεγαλύτερη είναι η εκμετάλλευση και η ανέχεια που προκαλεί, τόσο περισσότερο χρησιμοποιεί τη φτώχεια ως πηγή προσπορισμού μεγαλύτερου πλούτου για την ολιγαρχία.
Οι πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις σε συνθήκες κρίσης, όπως η σημερινή, θα είναι όπως έχει δείξει το παρελθόν μια συνισταμένη αντίρροπων τάσεων. Δύο είναι βασικά οι δυνάμεις που αντιμάχονται: Από τη μια, η «σιδερένια φτέρνα» του κεφαλαίου, που επιδιώκει να στραφεί με ακόμα μεγαλύτερη ένταση στους εργαζόμενους, που καλούνται να προχωρήσουν και σε νέες «παραχωρήσεις» για το «καλό» της οικονομίας, και, από την άλλη, το οργανωμένο ταξικό κίνημα που παλεύει με στόχο να επιταχυνθούν ριζοσπαστικοποιήσεις και θετικές για το λαό διεργασίες.
Αυτό είναι και το κρίσιμο, δεδομένου ότι η λύση βρίσκεται, τελικά, στο ποιος κατέχει αυτόν τον ασύλληπτο πλούτο. Και για την ακρίβεια, στο πώς αυτοί που τον παράγουν θα τον πάρουν στα χέρια τους. Με άλλα λόγια, εκείνο που τίθεται είναι το ζήτημα της εξουσίας. Που σημαίνει ότι αν την εξουσία την έχουν οι καπιταλιστές τότε το κράτος τους, είτε πρόκειται για τα 700 δισ. του Πόλσον στις ΗΠΑ, είτε για τα 2 τρισ. του Σαρκοζί στην ΕΕ, είτε για τα 28 δισ. ευρώ στην Ελλάδα, θα είναι πάντα έτοιμο να δώσει στις τράπεζες, στη σύμφυση δηλαδή του βιομηχανικού με το χρηματιστικό κεφάλαιο. Αν την εξουσία την είχαν οι εργάτες, προφανώς, το κράτος τους, αλλιώς θα διαχειριζόταν αυτά τα τρισεκατομμύρια.
Το ζητούμενο, επομένως, για τους θιασώτες του καπιταλισμού είναι, κάθε φορά που αναδεικνύεται - όπως σήμερα - ότι ο καπιταλισμός έχει ξεπεραστεί ιστορικά, να παρεμβάλλουν όλα τα δυνατά εμπόδια, ώστε η πολιτική δράση των μαζών να μην ανέλθει στο αναγκαίο πολιτικό επίπεδο.
Ακριβώς αυτό είναι και το ζητούμενο για την εργατική τάξη. Αλλά από την ανάποδη. Το πώς, δηλαδή, όπως σημείωνε ο Λένιν στον «Αριστερισμό», ο καπιταλισμός που έχει ξεπεραστεί ιστορικά, θα σταθεί δυνατό να ξεπεραστεί και πολιτικά.
Το ζήτημα της πολιτικής πάλης, όμως, ως αναγκαίας προϋπόθεσης για το ξεπέρασμα του καπιταλισμού, και ως ανώτερη έκφραση της ταξικής πάλης, οδηγεί τη συζήτηση σε εκείνο το σημείο που φοβίζει όσο τίποτα άλλο τους αστούς φίλους μας και εκθέτει τις οπορτουνιστικές «ουρές» τους: Στην αναγκαιότητα για την ύπαρξη και τη δράση του κομμουνιστικού επαναστατικού κόμματος της εργατικής τάξης.
Τέτοιο Κομμουνιστικό Κόμμα, εδώ στην Ελλάδα, υπάρχει. Και δεν εννοεί να αναιρέσει τη θέση του ότι η διέξοδος από την καπιταλιστική κρίση, δεν είναι η διαχείριση, ή ο «αριστερούλικος καλλωπισμός» του καπιταλισμού, αλλά η ανατροπή του. Θέση του ΚΚΕ που δε διαφεύγει της προσοχής τραπεζιτών, βιομηχάνων, εφοπλιστών και φυσικά των ιδιοκτητών των ΜΜΕ.
Δεν είναι, συνεπώς, τυχαίο που συζητήσεις όσον αφορά την ουσία της καπιταλιστικής κρίσης και τη διέξοδο από αυτήν, στον Τύπο, στα ΜΜΕ, στη δημόσια αντιπαράθεση, αποφεύγονται. `Η, όταν γίνονται, φροντίζουν είτε να απουσιάζει το ΚΚΕ, είτε να «προβάλλονται» οι τοποθετήσεις του μέσα από τον παραμορφωτικό φακό του «δημοκρατικού πλουραλισμού».
Νίκος Μπογιόπουλος
Η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΝ, τα κόμματα που ανέδειξαν το Μάαστριχτ και την ΟΝΕ σε εθνική υπόθεση αποπροσανατολίζοντας και εγκλωβίζοντας τους εργαζόμενους, έρχονται τώρα με διάφορα ψεύδη να παραπλανήσουν για τα ζητήματα που αφορούν την οικονομική κρίση. Ποια ψέματα;
Πρώτο: Προσπαθούν να κρύψουν ότι η καπιταλιστική κρίση οφείλεται στην υπερσυσσώρευση αμύθητων κεφαλαίων από τα μονοπώλια, επιχειρώντας να μας πείσουν ότι η κρίση οφείλεται στην απληστία των χρηματιστών, στα golden boys και στον ακραίο καζινοκαπιταλισμό. Αυτά είναι κοροϊδία. Είναι τα αποτελέσματα και όχι οι αιτίες. Κρύβουν ότι η κερδοσκοπία είναι το κίνητρο όλου του κεφαλαίου. Οτι οι φούσκες των τραπεζών στις ΗΠΑ και την ΕΕ άρχισαν να «σκάνε» όταν τα λαϊκά νοικοκυριά αδυνατούσαν να πληρώσουν τα δάνεια και όταν δεν ήρθαν τα αναμενόμενα κέρδη από την παραγωγή που το χρηματιστικό κεφάλαιο είχε προαγοράσει.
Δεύτερο: Λένε ότι η κρίση στην Ελλάδα είναι εισαγόμενη και μπορεί να αντιμετωπιστεί με μεταρρυθμίσεις υπέρ της ανταγωνιστικότητας. Παραπλανούν. Η κρίση έπληξε πρώτα τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, που έχουν ήδη εισαγάγει και ισχύουν τα ίδια αντεργατικά - αντιλαϊκά μέτρα. Οι παράγοντες που υπάρχουν εκεί, υπάρχουν και στην Ελλάδα.
Τρίτο: Η λύση βρίσκεται στην κρατική παρέμβαση και τη ρύθμιση της αγοράς. Ψέματα. Η κρατική παρέμβαση δε σταμάτησε ποτέ. Μόνο η μορφή της αλλάζει, ανάλογα με τις ανάγκες που έχει κάθε φορά το κεφάλαιο. Σε κάθε περίπτωση, το κράτος είναι πάντα παρόν και πάντα προς όφελος του κεφαλαίου.
Τέταρτο: Στην κρίση, λένε, είναι αναγκαία και ωφέλιμη η ταξική συνεννόηση. Αν οι βιομήχανοι και οι εφοπλιστές, οι μεγαλέμποροι είναι μια φορά άγριοι και επιδιώκουν το βάθεμα της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης όσο κερδίζουν, γίνονται κυριολεκτικά αδίστακτοι όταν τα κέρδη τους μειώνονται.
Πέμπτο: Καλύτερα ως εργαζόμενοι να χάσουμε, παρά να ...μείνουμε άνεργοι. Καμιά θυσία των εργατών δε σταματά την κρίση, ούτε αμβλύνει τα αποτελέσματά της. Η ανεργία θα φουντώσει και όταν το κεφάλαιο μανιωδώς θα αναζητά διέξοδο κερδοφορίας και όταν τη βρει, γιατί αυτό συμβαίνει από την καταστροφή των παραγωγικών δυνάμεων.
Έκτο: Αν ήμασταν έξω από την ΕΕ και την ΟΝΕ, τα πράγματα θα ήταν χειρότερα. Επιχείρημα παραπλανητικό και χωρίς αποδείξεις. Η ΕΕ ισχυροποιεί την ελληνική πλουτοκρατία σε βάρος πρώτα από όλα του ελληνικού λαού. Με τα μέτρα, τις κατευθύνσεις της και τα κονδύλια, στήριξε την κερδοφορία της. Τώρα πρωτοστατεί να πληρώσουν την κρίση οι εργαζόμενοι.
Έβδομο: Μέσα από την κρίση μπορεί να αλλάξει ο καπιταλισμός, να γίνει πιο ανθρώπινος. Ο καπιταλισμός ούτε εξανθρωπίζεται, ούτε εξυγιαίνεται, είτε εξαγοράζονται, είτε κρατικοποιούνται χρεοκοπημένες τράπεζες ή και παραγωγικές επιχειρήσεις.
Ο καπιταλισμός δε γιατρεύεται. Η κρίση τον ακολουθεί πάντα μετά από κάθε ανοδική φάση, που και αυτή γίνεται σε βάρος της εργατικής τάξης και των άλλων φτωχών λαϊκών στρωμάτων. Ο μόνος δρόμος για να μην πληρώσουν την κρίση οι μισθωτοί και οι αυτοαπασχολούμενοι είναι να οργανωθούν, να συντονίσουν τις δυνάμεις τους κατά κλάδο, να δυναμώσουν την αλληλεγγύη τους, να οξύνουν την ταξική πάλη. Χρειάζεται μαζικός απεγκλωβισμός από τον ευρωμονόδρομο, από την πολιτική και την ιδεολογία της πλουτοκρατίας. Οι λαϊκές δυνάμεις μπορούν με την πρόταση συμμαχίας και εξουσίας του ΚΚΕ να ανατρέψουν την αντιλαϊκή πολιτική.
