Κυβερνήσεις ΝΔ-αριστεράς και «Οικουμενική» ΠΑΣΟΚ-Δεξιάς-Αριστεράς και συνδικαλιστικό κίνημα
του Θανάση Τσακίρη
Η δεκαετία 1990-2000 ξεκίνησε με την πρώτη οικουμενική κυβέρνηση από τη δεκαετία του ’20. ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ενιαίος «Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου» κυβερνούν τη χώρα χωρίς αντιπολίτευση. Είχε προηγηθεί η τρίμηνη κυβέρνηση συνεργασίας με πρωθυπουργό τον Τζανή Τζανετάκη στην οποία συμμετείχαν η ΝΔ και ο ενιαίος Συνασπισμός με το σκεπτικό της μη παραγραφής των σκανδάλων της περιόδου της διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ.[1] Το κατά τα άλλα ενδιαφέρον αυτό πολιτικό πείραμα έληξε άδοξα κατά μία έννοια, καθώς τα κόμματα της οικουμενικής –ιδιαίτερα η ανερχόμενη ΝΔ- δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν σε βασικά ζητήματα διακυβέρνησης εκτός από την καθιέρωση των ελεύθερων συλλογικών διαπραγματεύσεων και σε ορισμένα βασικά διαδικαστικά ζητήματα.[2] Η βασική απόφαση της οικουμενικής κυβέρνησης που χαιρετίστηκε ως σημαντικότατο βήμα για την δημιουργία ενός νέου συστήματος εργασιακών σχέσεων ήταν η κατάρτιση και ψήφιση του νόμου 1876/1990 με τον οποίο καθιερώθηκαν οι «ελεύθερες συλλογικές διαπραγματεύσεις». Η ψήφιση του νόμου αυτού σηματοδοτεί επίσης και τη συμμετοχή εκπροσώπων της ΓΣΕΕ και των εργοδοτικών οργανώσεων αντίστοιχα σε μια σειρά από όργανα διαβούλευσης, εκπροσώπησης και συμμετοχής. Τέθηκε έτσι η βάση:
· Για τη δημιουργία του ΛΑΕΚ, ενός αυτόνομου λογαριασμού, του οποίου τη διαχείριση και χρηματοδότηση έχουν αναλάβει αποκλειστικά οι «κοινωνικοί εταίροι» (ΕΓΣΕΕ 1993).
· Τη ρύθμιση θεμάτων ισότητας σε θεσμικό επίπεδο, όπου η ΕΓΣΕΕ συνιστά πρότυπο (πιλοτικό μοντέλο) για κλαδικές συμβάσεις, ιδιαίτερα σε θέματα αδειών γονικής άδειας ανατροφής, μειωμένου ωραρίου για γονείς μικρών παιδιών και αδειών μητρότητας, μερικής απασχόλησης και σεξουαλικής παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο (ΕΓΣΕΕ 1993).
· Τη σύσταση του Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛΙΝΥΑΕ), το οποίο θα διοικείται ισομερώς από εκπροσώπους των συμβαλλομένων μερών (ΕΓΣΕΕ 1991-92).
· Τη δημιουργία του ΟΜΕΔ (Οργανισμός Μεσολάβησης και Διαιτησίας).[3]
Η περίοδος της οικουμενικής κυβέρνησης δεν χαρακτηρίστηκε από έντονες κοινωνικές συγκρούσεις εκτός από την περίπτωση της μεγάλης απεργίας στην Τράπεζα Πίστεως που διήρκεσε για οχτώ εβδομάδες χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα. Στο σημείο αυτό θα χρειαστεί να σταθούμε γιατί, ανεξαρτήτως αποτελεσμάτων, πρόκειται για μια απεργία-κλειδί για την περαιτέρω εξέλιξη της πορείας του ανεξάρτητου συνδικαλισμού. Η απεργία ξεκίνησε με μια σειρά οικονομικών και θεσμικών αιτημάτων που αφορούσαν ουσιαστικά ολόκληρο τον τραπεζικό κλάδο (προσλήψεις με δημόσιο διαγωνισμό, βελτίωση αντικειμενικότητας αξιολόγησης υπαλλήλων, εκπαίδευση εργαζομένων, χορήγηση μισθού στους εργαζόμενους για τη συμβολή τους στην αύξηση των κερδών της τράπεζας κλπ.).[4] Όμως, παρά την ηρωική στάση των χιλιάδων απεργών που επί 2 μήνες αντιμετώπισαν την εργοδοσία, την δικαστική και αστυνομική καταστολή και τις συκοφαντίες πολλών έντυπων ΜΜΕ, η απεργία δεν άγγιξε τις χορδές που έπρεπε και έμεινε απομονωμένη. Αν και η απεργία είχε τη συμπαράσταση κοινωνικών φορέων εκτός τραπεζικού χώρου (π.χ. ΕΦΕΕ, ΕΚΑ) δεν στάθηκε δυνατή η κινητοποίηση της ΟΤΟΕ και των επιμέρους συλλόγων, με την εξαίρεση ορισμένων στάσεων εργασίας που έγιναν στην Εμπορική και στην Ιονική Τράπεζα.[5] Η κομματική λογική υπερίσχυσε για άλλη μια φορά της λογικής της συναδελφικής αλληλεγγύης. Η λογική της Οικουμενικής Κυβέρνησης επιβλήθηκε και στα συνδικάτα και μόνο το αυτόνομο συνδικαλιστικό ρεύμα απέμενε ως αντιπολίτευση. Έτσι απεικονίζεται σε όλο του το μεγαλείο το πρόβλημα της κομματικοποίησης, «όταν μεταξύ δύο κρίσιμων θεσμών (κόμματα, συνδικάτα) υπάρχει αυτή η ολοκληρωτική σχέση εξάρτησης, η κρίση του ενός επιδεινώνει την κρίση του άλλου, που βέβαια βρίσκεται σε παρατεταμένη κρίση ακριβώς λόγω της έλλειψης αυτονομίας.
[1] Στις εκλογές της 18ης Ιουνίου 1989 τα αποτελέσματα είχαν ως εξής: Εγγεγραμμένοι: 8.379.435
Ψήφισαν: 6.669.481 Άκυρα-Λευκά: 147.918 Έγκυρα: 6.521.563
| Κόμματα: | Ψήφοι: | Ποσοστά%: | Έδρες: |
| ΠΑΣΟΚ ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΤΗς ΠΡΟΟΟΔΟΥ ΔΗΑΝΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΕΠΕΝ ΚΚΕ εσωτερικού-ανανεωτική αριστερά. ΕΣΚ (πρώην μέλη ΠΑΣΟΚ υπό τον Γ. Αρσένη) ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΡΙΖ/ΚΟ ΚΟΜΜΑ (πρώην μέλη ΠΑΣΟΚ-Α.Τρίτσης) | 2.533.086 2.885.548 855.564 65.867 25.131 20.863 18.114 13.833 9.030 4.272 | 39,15 44,25 13,12 1,01 0,39 0,32 0,28 0,21 0,14 0,07 | 125 145 28 1 1 |
[2] Στις εκλογές της 5.11.1989 τα αποτελέσματα είχαν ως εξής: Εγγεγραμμένοι: 8.637.323. Ψήφισαν: 6.798.159 Άκυρα-Λευκά: 101.675 Έγκυρα: 6.696.484
| Κόμμα | Ψήφοι: | Ποσοστά%: | Έδρες: |
| ΠΑΣΟΚ ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΚΟΛΛΑΤΟΣ ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΕΛΛΑΔΟΣ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΙ | 2.723.739 3.093.055 734.552 39.130 26.012 13.554 13.040 10.147 5.101 | 40,67 46,19 10,97 0,58 0,38 0,20 0,19 0,15 0,08 | 128 148 21 1 1 |
[3] Βλ. Αρανίτου Β. (2005) «Ο εργατικός συνδικαλισμός ως παράγοντας ενίσχυσης των εθνικών εργοδοτικών οργανώσεων», Ανακοίνωση στο 10ο Συνέδριο του Ιδρύματος Σάκη Καράγιωργα Εργασία και Πολιτική: Συνδικαλισμός και Οργάνωση Συμφερόντων στην Ελλάδα (1974-2004), Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο, 18-21 Μαΐου 2005.
[4] Για πολλά από αυτά τα θέματα είχαν γίνει μηνύσεις από την Επιθεώρηση Εργασίας κατά της Διοίκησης της Τράπεζας (βλ. ανακοίνωση 39/20.12.89 του Συλλόγου απόσπασμα της οποίας δημοσιεύεται στο «Αναμέτρηση Κλάδου προς την εργοδοσία ο αγώνας των συναδέλφων της Τράπεζας Πίστεως», Τραπεζικό Βήμα, φύλλο Δεκ. 1989). Βλ. επίσης το υπόμνημα που είχε υποβάλει το Δ.Σ. του συλλόγου προς τη διοίκηση της τράπεζας: «Στις νέες συνθήκες οι εργαζόμενοι μετεξελίσσονται σε ουσιαστικό παράγοντα του ανταγωνισμού», Τραπεζικό Βήμα, φύλλο Σεπ.1989.
[5] Λόγω της ιδιαιτερότητας των δύο συλλόγων όπου οι Συσπειρώσεις και οι διαφωνούντες του ΠΑΣΟΚ διέθεταν αξιόλογη δύναμη.
