Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο του Πάνου Τότσικα, Εδώ, κάποτε…Συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης, ένοιωσα ξανά να με διαπερνάει εκείνη η αίσθηση που μας κινητοποιούσε, η αίσθηση ότι ήμασταν σχεδόν ένα με την οργιαστική φύση. Μετά ένοιωσα ότι αυτή η αίσθηση μας κινητοποιούσε συνέχεια και μας ωθούσε να αγωνιζόμαστε με σκοπό να μη χαθεί ολότελα μέσα στο τσιμεντένιο μεγαθήριο που ορθωνόταν γύρω μας, πάνω μας και παντού. Όλες αυτές οι λαϊκές κινητοποιήσεις, όλοι αυτοί οι κοινωνικοί αγώνες που αναπτύχθηκαν για την ανάπτυξη οικολογικής συνείδησης και την προστασία του περιβάλλοντος, για την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης της Ηλιούπολης, που ίχνη της βρίσκονται στη μυκηναϊκή περίοδο και στην κλασική αρχαιότητα, για την κατοχύρωση των οικοπέδων που ανήκουν στο δημόσιο και, κατά συνέπεια, στους δημότες και όχι στους καταπατητές, οι πορείες, διαδηλώσεις και καταλήψεις κατά της εγκατάστασης του ΚΥΤ της ΔΕΗ, για την αποτροπή της επιφανειακής χάραξης της δυτικής περιφερειακής λεωφόρου Υμηττού, τη σωτηρία του ρέματος της Πικροδάφνης και άλλοι πολλοί αγώνες, περιλαμβάνονται στις 220 σελίδες του βιβλίου και στο ημίωρο DVD του Μάριου Νόττα που χορηγείται δωρεάν.

Μεθοδολογικά, η δουλειά του Πάνου όσον αφορά τον τρόπο παρουσίασης των ιστορικών στοιχείων παρουσιάζεται με μια σειρά τεκμηρίων που ταιριάζουν στη λογική του κοινωνικού επιστήμονα που έχει ιστορική οπτική. Όταν εξετάζει την πολεοδομική ιστορία της Ηλιούπολης παραθέτει συμβόλαια αγοραπωλησιών, σχεδιαγράμματα, χάρτες και άλλα ντοκουμέντα που αποδεικνύουν πώς παίχτηκε αυτό το σύγχρονο κοινωνικό δράμα των αυθαιρέτων με τις συνέπειές του στο περιβάλλον και στις αντιλήψεις μερίδας των πολιτών -και των πολιτικών αρχόντων, «εθνικών» και «τοπικών». Όταν εξετάζει την τοπική πολιτική ιστορία αναδεικνύει μέσα από παραθέσεις άρθρων πολιτικών και άλλων τοπικών εντύπων το ρόλο των πολιτικών θεσμών, των προσώπων και των συλλογικοτήτων που έδρασαν άλλοτε με αρνητικό τρόπο (π.χ. διορισμένος δήμαρχος της δικτατορίας) και άλλοτε με θετικό (παράγοντες του κέντρου και της αριστεράς που ξεφεύγοντας συχνά από τις κομματικές τους γραμμές προσέφεραν με τις γνώσεις τους και το μεράκι τους στα κοινά της πόλης).
Ένας ολόκληρος κόσμος της αριστεράς και των κινημάτων παρελαύνει με τα όνειρα και τις διαψεύσεις τους, με τις νίκες και τις ήττες του, με τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία του, ηρωικός μα και καθημερινός συνάμα, με τις χαρές και τις λύπες του.

Εν ολίγοις, πρόκειται για μια τοιχογραφία ενός ολόκληρου αιώνα, ενός αιώνα που χαρακτηρίστηκε από πολέμους και ειρήνη, από δικτατορίες και διαλείμματα δημοκρατίας, από περιόδους έξαρσης των κοινωνικών κινημάτων αλλά και από περιόδους ύφεσης και πέτρινα χρόνια. Τόσο από τα προσωπικά άρθρα του Πάνου όσο και των συλλογικοτήτων στις οποίες συμμετείχε και συμμετέχει από κοινού με όλους και όλες εμάς που διατηρούμε μια κριτική αυτονομία και δράση σε σχέση με τις κυρίαρχες πολιτικές και κομματικές δυνάμεις της χώρας και της τοπικής εξουσίας, βγαίνει μια αίσθηση αισιοδοξίας -αλλά και κριτικής και αυτοκριτικής- για την έκβαση των κινητοποιήσεων με διάθεση για βελτίωση των δυνατοτήτων της κοινωνικής παρέμβασης.

Πρόκειται, επομένως, για ένα βιβλίο αναφοράς για όσους και όσες θέλουν να ασχοληθούν με την τοπική ιστορία τόσο για λόγους προσωπικής επιστημονικής έρευνας όσο και για να αντλήσουν στοιχεία που θα τους επιτρέψουν να ασχοληθούν με τα τοπικά θέματα έχοντας ένα πληρέστερο background γνώσεων και να μην αυτοσχεδιάζουν στην καθημερινή τους πολιτική και κοινωνική παρέμβαση νομίζοντας, χωρίς να το συνειδητοποιούν, πως δεν υπήρξε κόσμος που κινητοποιούταν, αγωνιζόταν και αγωνιούσε, πριν από αυτούς. Αυτή η μικρή παρουσίαση αφιερώνεται στη μνήμη αυτών των πολιτών (Βαγγ. Τσακίρης, Θαν. Λώλας, Στ. Γάγγος, Ζαχ. Δρόσος, Γ. Τότσικας και άλλοι) που πριν από εμάς, χωρίς διάθεση προβολής και πολλές φορές σιωπηλά, πάλεψαν, μάτωσαν, στερήθηκαν πολλές χαρές της ζωής μακριά από τους ανθρώπους τους, στις εξορίες, στις φυλακές και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, στον αγώνα για μια καλύτερη ζωή.