Πολιτικός παιδομορφισμός ή θολή εξέγερση;
( Eνα παλιότερο κείμενό μου που πρωτοδημοσιεύθηκε στο Πολιτικό Καφενείο και που νομίζω ότι έχει ακόμη αξία γιατί ασκεί κριτική σε μια άποψη που λανσάρεται αρκετά συχνά τόσο από νεοφιλελεύθερους "ορθολογιστές" όσο και προσφάτως από "αριστερούς&q uot; ορθολογιστές και έχει σαφή στόχο να ακυρώσει την κινηματική λογική καθιστώντας την προβληματική ως "συναισθηματική") ....ποτέ τα κοινωνικά και τα πολιτικά κινήματα δεν τα διέκρινε μια απόλυτη ορθολογικότητα. Ακόμη και το λενινιστικό ρεύμα, που υποτίθεται ότι ήταν η αποθέωση του στρατηγικού ορθολογισμού, είχε έντονα συγκινησιακά στοιχεία που καθόριζαν την ταυτότητά του («ουτοπία») και κινητοποιούσαν τους εργάτες... Θανάσης Τσακίρης, Διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης)
Κάποτε στην Ημερησία του Σαββάτου (27.3.2004) διαβάσαμε το άρθρο του Φρανκ Φουρέντι, καθηγητή Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου του Κεντ, ο οποίος ανέφερε τους λόγους για τους οποίους «οι πολίτες έφτασαν στην αποστράτευση». Διαπιστώνοντας ότι «αυτό που άλλαξε στη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών είναι το ίδιο το νόημα της πολιτικής», τονίζει ότι «η πολιτική έχει σήμερα ελάχιστα κοινά με τα πάθη και τις συγκρούσεις που διαμόρφωναν τις στρατεύσεις και τα μίση των ανθρώπων τον περασμένο αιώνα». Ας δεχτούμε ότι έτσι έχουν τα πράγματα και ότι «τα πολιτικά συναισθήματα σπανίως προσλαμβάνουν μια συστηματική μορφή, όπου οι ακαθόριστες προσδοκίες για αλλαγή μετασχηματίζονται σε έμπρακτη αναζήτηση του τρόπου αλλαγής». Συμφωνούμε απολύτως, Αλλά είναι μόνο έτσι τα πράγματα; Ή μήπως υπάρχουν και άλλες παράμετροι που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προτού αποφασίσουμε ότι σήμερα τα πάντα αφορούν την «πολιτική του μοναχικού πλήθους»;[1] Θα μπορούσαμε επίσης να συμφωνήσουμε και με άλλες διαπιστώσεις του συγγραφέα, όπως ότι μια σειρά προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός του πλανήτη τίθενται εκτός πολιτικής συζήτησης πολλές φορές (π.χ. φονικά μικρόβια, πιθανή περιβαλλοντική καταστροφή κ.α.).
Εκεί που θα αρχίσουμε να διατυπώνουμε ενστάσεις έως ισχυρές διαφωνίες είναι όταν κάνει ένα βήμα παραπέρα και τονίζει ότι «δεν υπάρχουν πλέον ανταγωνιστικά οράματα για την οργάνωση της κοινωνίας ούτε πραγματικές επιλογές για τον έλεγχο του μέλλοντός μας». Όντως αυτό σημαίνει Πολιτική: «πεδίο πάλης και ανταγωνιστικής δραστηριότητας για την επίλυση γενικής εμβέλειας διαφορών». Όταν, όμως, γράφουμε «πολιτική» εννοούμε «συγκεκριμένη πρόταση αντιμετώπισης συγκεκριμένων θεμάτων». Η «Πολιτική», δηλαδή, μεταλλάσσεται σε «πολιτική» κι οι διαφορές των μεγάλων κομμάτων (συντηρητικοί-σοσιαλδημοκράτες) αφορούν μόνο τη δεύτερη έννοια. Έτσι η Πολιτική μετατρέπεται σε Τεχνοκρατία. Τι γίνεται από εκεί και πέρα; Κατά τον συγγραφέα μετά την «πρόωρη συνταξιοδότηση» της Πολιτικής κυριαρχεί ο …ακτιβισμός τύπου «λαϊφστάιλ». Αυτός αποτελεί «μια από τις πιο σημαντικές εκδηλώσεις πολιτικής αποστράτευσης» καθώς «αυτό που διακρίνει τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα είναι ότι η συμμετοχή στη συλλογική δράση δεν αποτελεί πλέον το μέσο προς κάποιο σκοπό, αλλά απόκριση σε προσωπικές ανάγκες».
Εδώ αρχίζει, λοιπόν, και μας τα χαλάει, για δυο λόγος. Πρώτα απ’ όλα, ποτέ τα κοινωνικά και τα πολιτικά κινήματα δεν τα διέκρινε μια απόλυτη ορθολογικότητα. Ακόμη και το λενινιστικό ρεύμα, που υποτίθεται ότι ήταν η αποθέωση του στρατηγικού ορθολογισμού, είχε έντονα συγκινησιακά στοιχεία που καθόριζαν την ταυτότητά του («ουτοπία») και κινητοποιούσαν τους εργάτες. Δεύτερον, τα αντιστασιακά κινήματα εναντίον του ναζισμού και του φασισμού, δεν ήταν πάντοτε ορθολογικά καθώς το συναισθηματικό στοιχείο που εκπορευόταν, π.χ. από τον εθνικισμό, ήταν ιδιαίτερα έντονο καθώς ακόμη και σε οργανώσεις του ΕΑΜ το εθνικό ή/και το θρησκευτικό στοιχείο υποκινούσε τους ανθρώπους στην εξέγερση, που θεωρητικά στόχευε στην προβολή ανταγωνιστικών οραμάτων και προγραμμάτων για την οργάνωση της κοινωνίας.[2] Και στις δύο περιπτώσεις πολλοί άνθρωποι κινητοποιήθηκαν επειδή ένοιωθαν προσωπικά την ανάγκη της συμμετοχής, άλλοι για να αυτοπροστευθούν, άλλοι για να εκδικηθούν και πάει λέγοντας. Λέει, επιπλέον, ο συγγραφέας ότι «ορισμένοι επικριτές της κρατούσας κοινωνικής τάξης πιστεύουν ότι η απογοήτευση της κοινής γνώμης από τη σύγχρονη πολιτική παρέχει μια ευκαιρία για την άνθιση της διαφωνίας». Σ’ αυτούς συγκαταλεγόμαστε εμείς και εσείς, συναγωνιστές και συναγωνίστριες, που επικαλούμαστε «ως παράδειγμα τις πρόσφατες διαδηλώσεις κατά του πολέμου στο Ιράκ, τις μεγαλύτερες μετά το Βιετνάμ και τις πρώτες που προσέλκυσαν νεότερες ηλικίες». Μας καταλογίζει, λοιπόν, ο Φ. Φουρέντι ότι προβαίνουμε σε ενέργειες διαμαρτυρίας που «αποτελούν έκφραση της πολιτικής αποστράτευσης». Γι’ αυτό «ήταν πολύ ταιριαστό το προβεβλημένο σύνθημα του κινήματος κατά της εισβολής στο Ιράκ: ‘Όχι για λογαριασμό μου’(…) Δεν αποτελεί πολιτική δήλωση με σκοπό να προσελκύσει και άλλους και δεν επιδιώκει να προσφέρει μια εναλλακτική λύση (…) Γι’ αυτό ακριβώς, παρά την κινητοποίηση εκατομμυρίων στις δυτικές πρωτεύουσες, η διαμαρτυρία είχε πολύ μικρή επίδραση στην κοινωνία. Η απουσία πάθους ή πεποίθησης ότι η κινητοποίηση μπορούσε να κάνει τη διαφορά, είχε ως αποτέλεσμα τα μεγάλα πλήθη να μη συγκροτηθούν ποτέ σε κίνημα, τουλάχιστον με την παλιά έννοια του όρου(…) Η καθαρότερη έκφραση αποστράτευσης μπορεί να διαπιστωθεί σε αυτό που συχνά χαρακτηρίζεται ως το πιο ελκυστικό στοιχείο των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων. Την πληθώρα και την ποικιλομορφία τους. Υποστηρίζεται ότι πρόκειται για μια αναπόφευκτη εξέλιξη που απορρέει από τον πλουραλισμό των εμπειριών και των νοημάτων στη σύγχρονη κοινωνία και χαιρετίζεται ως εκδήλωση ανεκτικότητας, καθώς βασίζεται στη στάση ‘ζήσε και άσε τους άλλους να ζήσουν’».
Βέβαια, το άρθρο στην πρωτότυπη αγγλική εκδοχή του λέει κι άλλα, τα οποία προφανώς δεν χωρούσαν στη σελίδα της Ημερησίας αλλά είναι πολύ πιο ενδιαφέροντα και που όχι απλώς σηκώνουν συζήτηση μα και άγρια αντιπαράθεση, ιδιαίτερα αν γνωρίζει κανείς ότι ο Φρανκ Φουρέντι είναι επικεφαλής της ομάδας πρώην τροτσκιστών που κάποτε έφερε την επωνυμία Επαναστατικό Κομμουνιστικό Κόμμα (RCP) και εξέδιδε το θεωρητικό περιοδικό Living Marxism (Ζωντανός Μαρξισμός, που στα μέσα της περασμένης δεκαετίας είχε μετονομασθεί σε LM όταν το κόμμα αυτοδιαλύθηκε). Ο εν λόγω κύριος θεωρεί ότι η πολιτική ζωή στις Δυτικές χώρες χαρακτηρίζεται από «παιδομορφισμό». «Τι θέλει να πει ο ποιητής;». Απλούστατα ότι η κοινωνική διαμαρτυρία εξαντλείται σε αισθήματα που μπορεί να νοιώσει ο 8χρονος γιος του, ο οποίος «μισεί τον Μπους».Θεωρεί ότι οι τεράστιες διαδηλώσεις που συγκλόνισαν τον πλανήτη, τόσο πέρυσι όσο και φέτος 11 ημέρες μετά τη δημοσίευση του πονήματός του, ήταν απλώς έκφραση αισθήματος και όχι πολιτικής. Θεωρεί ότι είναι το ίδιο και το αυτό η μαζική έκφραση θλίψης για το χαμό της Νταϊάνας, η μαζική οργή για την παιδοφιλία στο Βέλγιο, η κινητοποίηση για τη μη κατασκευή τεράστιων εθνικών οδών που καταστρέφουν το περιβάλλον στη Βρετανία, η θεατρική κριτική της Βανέσας Ρεντγκραίηβ κατά της πολιτικής των ΗΠΑ. «Η σύμπτωση της πολιτικής του αισθήματος και ένας απολίτικος λαϊκισμός αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία της σύγχρονης διαμαρτυρίας. Εστιάζοντας στην προσωπικότητα ενός μεμονωμένου πολιτικού, προσωποποιεί την πολιτική.» Δεν λέω πως δεν υπάρχουν και τέτοια δυσάρεστα φαινόμενα αλλά, να με συγχωρεί η χάρη του, το αντιπολεμικό κίνημα μπορεί να είχε τα μύρια όσα προβλήματα –θα μπορούσε π.χ. μέσα από τη συνεργασία με τα εργατικά συνδικάτα να μπλοκάρει την κίνηση της πολεμικής μηχανής- αλλά δεν ήταν αυτό που νομίζει. Ήταν η ταυτόχρονη έκφραση του μίσους ενάντια στην πολεμική πολιτική που εξέφραζε ο Μπους και η παρέα του (Μπλαιρ, Αθνάρ, Μπερλουσκόνι) και της –θολής έστω, θέλησης για την χάραξη μιας άλλης πολιτικής που να είναι Πολιτική. Μπορεί να μην επηρεάζει πάντα εδώ και τώρα τις εξελίξεις αλλά σε μια μεταγενέστερη φάση όταν συντελούν και άλλοι παράγοντες: η απόφαση του Θαπατέρο να αποσύρει τα ισπανικά στρατεύματα από το Ιράκ, η δήλωση,τότε, του Πρόντι ότι τυχόν κυβέρνηση της Ελιάς θα ανακαλούσε και αυτή τη συμμετοχή στην κατοχή, μπορεί να άργησαν αλλά ήταν γεγονότα.
Ε, διάολε, αυτό ήταν μια πρώτη νίκη του αντιπολεμικού κινήματος, όπως ήταν τελικά και η ήττα της Προεδρίας Μπους στις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο τον Νοέμβρη 2006
ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ
Σημειώσεις:
[1] Αυτός είναι ο πραγματικός τίτλος του άρθρου του συγγραφέα: «The politics of the lonely crowd», http://www.spiked-online.com/Articles/0000000CA449.htm
[2] Βλ. Μαραντζίδης Ν. (1997) Οι μικρές Μόσχες, Αθήνα, Εκδ. Παπαζήσης
