Κριτική της θεατρικής παράστασης ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ
Ας μιλήσουμε λοιπόν για θέατρο, μπας και ξεφύγουμε κάπως από το ¨Ταινάριον ¶γος¨ στο οποίο μας καταδίκασαν οι εμπρηστές- οικοπεδοφάγοι που εναγωνίως περιμένουν την τροποποίηση τ ου άρθρου 24 από την επόμενη Βουλή.
Την προηγούμενη εβδομάδα παρακολούθησα στο ανοιχτό θέατρο του δήμου μας την ¨Ανδρομάχη¨ του γάλλου θεατρικού συγγραφέα Ρακίνα (Racine) σκηνοθετημένη από το Εθνικό Θέατρο.
Κατ αρχήν, δυο λόγια για το έργο. Παίχτηκε για πρώτη φορά το 1667 στη βασιλική αυλή της Γαλλίας και όπως ήταν φυσικό δε θα μπορούσε παρά να είναι άμεσα επηρεασμένο από τον κλασικισμό της Αναγεννησιακής Ευρώπης. Έναν κλασικισμό απόλυτα εναρμονισμένο με τον τρόπο που έβλεπαν και ερμήνευαν οι άνθρωποι του 17ου αιώνα το μεγαλείο της κλασικής αρχαιότητας, το τραγικό στοιχείο της οποίας αντικατέστησαν με την τελειότητα, το καλό γούστο, την επιτηδειότητα και την εξιδανίκευση.
Με βάση λοιπόν την Τραγωδία του Ευριπίδη ¨Ανδρομάχη¨, ο Racine έγραψε με τον ίδιο τίτλο ένα Θεατρικό Δράμα. Δε θα μπορούσε να γίνει και διαφορετικά.
Γιατί:
- Η προσπάθεια διαμόρφωσης του κοινωνικού φαντασιακού στην Αρχαία Ελλάδα από - καί μέσω της τραγωδίας, μετατρέπεται σύμφωνα με τις αναγεννησιακές αρχές σε μια βουτιά στο ατομικό υποσυνείδητο.
- Η αδυναμία υπέρβασης του αναπόφευκτου που αποτελεί το κατ εξοχήν τραγικό στοιχείο στην Τραγωδία, μεταλλάσσεται σε συρροή τυχαίων γεγονότων που θα μπορούσαν και να μη συμβούν, εφόσον όμως συνέβησαν οδήγησαν σε αυτό και όχι σε κάποιο άλλο αποτέλεσμα.
- Η υπέρβαση του μέτρου - Ύβρις - και η επαναφορά της φυσικής τάξης - Έλεος - στην Τραγωδία, εκπίπτει εδώ σε δικαιολογημένη τιμωρία η οποία είναι αποτέλεσμα κακών επιλογών του υποκειμένου καθώς και τυχαίων συμβάντων.
Όποιος λοιπόν πήγε να δεί την παράσταση πιστεύοντας ότι θα παρακολουθήσει μια παραλλαγή έστω της Τραγωδίας του Ευριπίδη, κατά την ταπεινή μου γνώμη απογοητεύτηκε. Γιατί ο Ευριπίδης δε στάθηκε ιδιαίτερα στον ανταγωνισμό των δύο γυναικών για την εύνοια του γυιού του Αχιλλέα, στοιχείο το οποίο έτυχε ιδιαίτερης προσοχής από τον Racine. Αντιθέτως, διαμόρφωσε τις προϋποθέσεις εκείνες οι οποίες ήταν απαραίτητες για την εκκοινωνικοποίηση των ατομικών θελήσεων και ανταγωνισμών (βλ. διαμάχη Πηλέα – Μενελάου). Οι αντιπολεμικοί λοιπόν υπαινιγμοί και η πολιτική (αντισπαρτιατική) ρητορεία του Ευριπίδη (ας μην ξεχνάμε ότι το έργο παίχτηκε στα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου) μετατράπηκαν από τον Racine κυρίως σε συρροή παθών και γυναικείων τεχνασμάτων περί τον έρωτα (αγαπημένο θέμα των βασιλικών αυλών της περιόδου).
Όσον αφορά τώρα τη σκηνοθεσία και την εκτέλεση του έργου, παρόλο που δεν είμαι ειδικός, θα ήθελα εντούτοις να παρατηρήσω τα εξής:
Η έμμετρη εκφορά του λόγου από τους ηθοποιούς (το έργο γράφτηκε από τον Racine σε έμμετρο δεκαπεντασύλλαβο) ήταν πετυχημένη παρόλη τη δυσκολία του εγχειρήματος. Η σωστή χρήση παύσεων και τονισμών στο λόγο, εξουδετέρωσε οποιονδήποτε κίνδυνο αποστασιοποίησης του θεατή από το κείμενο. Επίσης, τα σκηνοθετικά ευρήματα που είχαν να κάνουν με ένα παιγνίδι σκιών (μοίρα; πεπρωμένο;) πίσω και πάνω από τα σκηνικά δρώμενα ήταν κατά την άποψή μου στα συν της παράστασης. Ενώ στα πλην μπορώ να πω ότι ήταν η έκπτωση της Ανδρομάχης από τα χαρακτηριστικά της ηρωίδας.
Τέλος, να σημειώσω κάποιες παρατηρήσεις που αφορούν εμάς:
1) Όπως έχει επανειλημμένα ειπωθεί από ειδικούς και μη, το ανοιχτό θέατρο της πόλης μας είναι ακατάλληλο για τέτοιες παραστάσεις. Ένα θέατρο μικρό, χωρίς καλή ηχητική, με μικρή σκηνή και σχεδόν ανύπαρκτα καμαρίνια, είναι ό,τι χειρότερο για την ανάπτυξη της θεατρικής παιδείας σε μια πόλη των 150.000 περίπου κατοίκων όπως η Ηλιούπολη. Νομίζω ότι επιτέλους κάτι πρέπει να αρχίσει να κινείται στον τομέα αυτό.
2) Δε χρειάζονται αυτές οι κουστωδίες συμπολιτών και μη κατά την εισαγωγή στο χώρο του θεάτρου των επισήμων. Έχω την αίσθηση ότι ο χώρος δεν προσφέρεται για τέτοιου είδους ενέργειες. Τις ζήσαμε κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δημοτικής αρχής και είδαμε τα αποτελέσματά τους.
3) Λίγος σεβασμός προς την παράσταση και τους ηθοποιούς από τους επίσημους και μη των πρώτων θέσεων δε θα έβλαπτε. Αυτά τα συνεχόμενα πέρα-δώθε με τα ψιθυρίσματα στο αυτί την ώρα που ο ηθοποιός δίνει την ψυχή του μόλις ένα μέτρο πιο πέρα δείχνουν παντελή έλλειψη θεατρικής παιδείας για να μη πω παιδείας γενικότερα. ¶λλωστε το ίδιο ακριβώς είχα παρατηρήσει και στις εκδηλώσεις του ¨Θεατρικού Εργαστηρίου¨ του δήμου μας πέρυσι στο κλειστό θέατρο του Δημαρχείου. Ελπίζω τέτοια φαινόμενα να εκλείψουν.
Ηλιούπολη 3.9.2007
Νίκος karageorgos
