Μετά την αναδρομική έκθεσή της στο Πολιτιστικό Κέντρο Αλίμου, συζητήσαμε με την Βάσω Φλώρου, όπου μας μίλησε για τη δουλειά και τα σχέδιά της και μας ξενάγησε στο ασυνήθιστο εργαστήριό της.
Βάσω, από πότε ασχολείσαι με τη ζωγραφική;Από πολύ μικρό παιδί. Αυτό θυμάμαι να έκανα από πολύ μικρή ηλικία και να με τράβαγε περισσότερο και από το παιγνίδι. Δηλαδή έτσι ξεκίνησα. Πρίν από τα χρόνια του δημοτικού.
Σου είχαν δώσει κάποια ώθηση οι γονείς σου;
Όχι, ίσως και το αντίθετο θα έλεγα. Κάποια στιγμή σε ηλικία 4 χρονών πρέπει νάμουν, για κάποιο λόγο φύγαν οι δικοί μου από το σπίτι και εγώ θεώρησα πάρα πολύ σημαντικό να τους προσφέρω την 'ιδιοφυΐα' μου. Είχα και κιμωλίες, μπόλικες, χρωματιστές, έφτιαξα λοιπόν κάδρα γύρω γύρω στους τοίχους και όση ώρα λείπανε ζωγράφιζα τοπία, σπιτάκια, δεντράκια, τα έβαλα και σε κάδρα, έβαλα και από πάνω ένα καρφάκι. Είχα κουραστεί τόσο πολύ, και το αποτέλεσμα αυτής της ιστορίας ήταν...να 'βάψω' το σπίτι, νομίζοντας οτι τόφτιαξα, οτι έβαλα και την τελευταία πινελιά. Ζωγράφιζα πάρα πολύ, κι έκανα και κατασκευές.
Πότε αποφάσισες, πότε είπες στον εαυτό σου 'εγώ θα ασχοληθώ πιό σοβαρά';
Πιό σοβαρά, με την έννοια της επιλογής πιά, ήταν από τα χρόνια του Γυμνασίου πηγαίνοντας για το Λύκειο που ήρθα σε επαφή με καλλιτεχνικούς χώρους, με σχολές ζωγραφικής, έβλεπα πάρα πολύ τέχνη, παρά το γεγονός οτι οι γονείς μου δεν είχαν κάποια έφεση ούτε μου έδωσαν κάποια ώθηση για καλιτεχνικές διαδικασίες. Τότε ξεκίνησα, περίπου στα 18, τελειώνοντας δηλαδή το Λύκειο, είχα αποφασίσει οτι θέλω να ασχοληθώ με την τέχνη, όχι ειδικά με την ζωγραφική, αλλά γενικά.
Μου άρεσε πάρα πολύ αυτός ο χώρος, και μάλιστα ο χώρος της σκηνογραφίας, οι εφαρμοσμένες τέχνες. Έτσι ξεκίνησα. Με μαθήματα στη σχολή του Αντώνη Απέργη και, ύστερα από επιλογή μεταξύ των μαθητών του ο δάσκαλος με δέχτηκε στο εργαστήριό του για δύο χρόνια. Συγχρόνως έκανα στο 'Πλάκα' μαθήματα σχεδίου, γυμνού, ελεύθερου κλπ και ξεκίνησα να ανακατώνομαι γενικά με σκηνογραφικές δουλειές. Δηλαδή να πηγαίνω σαν βοηθός σε θέατρα, να αναλαμβάνω παιδικές παραστάσεις, τέτοια πράγματα. Αυτά δουλεύοντας -γιατί υπήρχε και το βιοποριστικό, σαν γραμματέας σε μια εταιρεία και μετά σαν φωτοσυνθέτρια.
Μετά, για δύο χρόνια, φεύγω στο εξωτερικό, στο Τορόντο συγκεκριμένα, και σπουδάζω εκεί σ' ένα κολλέγιο εφαρμοσμένη τέχνη, ταπισερί και χρωματολογία. Εκεί βέβαια υπήρχαν πάρα πολλές δυνατότητες να προχωρήσω (επαγγελματικά) -μάλλον ήμουν και καλή, όμως εγώ ξαναγυρνάω πίσω, κάνοντας την πρώτη μου έκθεση το '84, με το ίδιο ύφος και στύλ των έργων που υπήρχαν και στην τελευταία (πάρα πολλά υλικά, τα έδινα συνήθως ανθρωποκεντρικά θέματα, με υφές περίεργες, σκουπίδια, αναλώσιμα, και ζωγραφικά κομμάτια).
Στην συνέχεια, με την Εύα Χειλαδάκη κάνω μαριοννέτα. Επίσης στον ίδιο χώρο, στο Κολωνάκι στον συνεταιρισμό καλλιτεχνών παρακολουθώ μαθήματα χαρτοπολτού και ταπισερί με τον Γιάννη Παπαδόπουλο. Μετά έδινα εγώ μαθήματα μαριοννέτας σε παιδιά και ειδικές ομάδες, τσιγγανάκια κλπ, κατασκευή κούκλας, χαρτοπολτού και γενικά αντικείμενα με όλο αυτό το υλικό και συνοθύλευμα τεχνικών και τεχνοτροπιών. Παράλληλα, από τότε μέχρι και τελευταία, δούλευα σαν διαφημίστρια, έκανα styling σε διαφημιστική φωτογραφία.
Έχεις όμως ασχοληθεί και με άλλες περιοχές της τέχνηςΝαί.. πιστεύοντας πραγματικά οτι οι τέχνες συνδέονται, κάνω το 1990 για τρία χρόνια μαθήματα κλασσικής κιθάρας μόνο και μόνο για να αποκτήσω την αρμονία του ήχου. Με ενδιέφερε πάρα πολύ αυτό το μπλέξιμο του ήχου, της εικόνας. Προσπάθησα να κάνω κάποια δουλειά με όλα αυτά,-δε μου βγήκε τότε, έγραφα και κείμενα στα έργα τα οποία είχανε ήχο, υπήρχε ένα κείμενο δηλαδή και υπήρχε και το έργο το εικαστικό.
Επίσης για πάρα πολλά χρόνια ασχολιόμουνα με τα φαγιούμ, ελληνιστική τέχνη με νεκρικές προσωπογραφίες της Αιγύπτου. Το Φαγιούμ είναι το μέρος όπου βρέθηκαν οι περισσότερες απ' αυτές. Μάλιστα η έκθεση που έκανα στην Ηλιούπολη το 2002 ήταν μόνο με Φαγιούμ.
Επειδή στα εικαστικά πάντα ήμουνα και εκπαιδευτικός αλλά και μαθήτρια, το 1997, στο Μουσείο Μπενάκη, ακολουθώ τους κύκλους όλων των μαθημάτων κατασκευής κοσμήματος και σφυρήλατου και μετά έκανα και μαθήματα ψηφιδωτού, ψηφοθέτησης δηλάδή με την αρχαία μέθοδο με την Ράνια Καπελλιάρη με την οποία είχαμε υπάρξει και σαν συμφοιτήτριες στην σχολή του Απέργη.
Το ψηφιδωτό μου αρέσει πάρα πολύ και πιστεύω οτι τώρα θα έχω τη δυνατότητα να συνεχίσω μ'αυτό, Έχω ήδη ξεκινήσει να κάνω ψηφιδωτά. Ένα απ' αυτά, ένα μεγάλο, έχει ήδη εντοιχιστεί σε ιδιωτικό χώρο, ένα άλλο έκανα δωρεά σ' ενα συνδικάτο των οικοδόμων στα καινούργια τους γραφεία, και είναι ήδη έτοιμα και κάποια άλλα όπως θα δείς στο εργαστήριο.
Δηλαδή η επόμενή σου σελίδα είναι το ψηφιδωτό;
Θεωρώντας οτι έχοντας κλείσει ένα κύκλο μιας άλλης δουλειάς -μ'αυτά που υπήρχαν στην πρόσφατη έκθεση στο Πολιτιστικό Κέντρο Αλίμου, προσπαθώ να τα μαζέψω, να τα δείξω, να τελειώσω κι εγώ μ αυτό το πράγμα, και να συνεχίσω με το ψηφιδωτό. Βέβαια με το ψηφιδωτό ασχολούμαι τα τελευταία τέσσερα - πέντε χρόνια, δεν είναι τωρινό. Επειδή όμως δεν ψηφοθετώ έτοιμη επεξεργασμένη πέτρα αλλά κόβω μόνη μου μάρμαρα και πέτρα (μπορώ να χειριστώ άνετα Black & Decker, οξυγονοκολήσεις, οξειδώσεις, χημικά, ματσακόνια, σφυριά, κονιάματα και γενικά εργαλεία παντός τύπου 'οικοδομικών εργασιών'), περνάει καιρός για να πάω στο επόμενο έργο, γιατί τα χέρια μου πονάνε πάρα πολύ και επίσης χαλάω τα δάχτυλά μου από τον ασβέστη. Τα ψηφιδωτά συνήθως είναι μεγάλα αλλά έχω φτιάξει και μικρά που μπορούν να μεταφεθούν.
Από που έχεις επηρεαστεί όλα αυτά τα χρόνια;Θα σου πώ κάτι που το λέω πολλές φορές σε φίλους, γνωστούς και στα μαθήματα. Για μένα δεν υπάρχει αυτοδίδακτος. Είτε αυτό το προσωνύμιο χρησιμοποιείται για να δηλώσει κάποιος την αλλαζονεία του, εκτός αν ήταν ο πρώτος άνθρωπος που αποφασίζει κάποια στιγμή να χαράξει σε μιά σπηλιά κάποια από τα ζώα που κυνηγάει -αυτός μπορεί να διεκδικήσει αυτό τον τίτλο, είτε είναι κουτό, αφελές, όταν λέγεται σαν μομφή για κάποιον τότε τον προσδιορίζεις σαν ιδιοφυΐα.
Θεωρώ μεγάλους δασκάλους, και τους δασκάλους που είχα κατά καιρούς, είτε σε θέματα ακαδημαϊκής ζωγραφικής και μιλάω για τον Απέργη, και για τον Τσίγκρη που επίσης έκανα τρία χρόνια ζωγραφική και σχέδιο στη σχολή του, την Έλλη Μπαρμπαγιάννη, την Ράνια Καπελλιάρη,την Εύα Χειλαδάκη και όλους σε όσους στην πορεία μου μαθήτευσα.
Τώρα από επιρροές, τι να πώ. ο μεγαλύτερος ζωγράφος που θα μπορούσα να θεωρήσω ιδιοφυή, και αυτό για συγκεκριμένους λόγους, είναι ο Πικάσο. Και αυτό όχι μόνο γιατί έφτιαξε κάποια πράγματα που δεν είχαν γίνει πριν ή προχώρησε πολύ παραπέρα άλλα που είχαν γίνει, αλλά γιατί όταν κατακτούσε το αντικείμενό του, την τεχνική του, την δουλειά του, το άφηνε και έκανε κάτι άλλο. Για μένα αυτό είναι βασικό. Όπως επίσης για τον ίδιο ακριβώς λόγο απορρίπτω μεγάλους καλλιτέχνες, και Έλληνες και ξένους, και μιλάω περισσότερο για τους Έλληνες, και δασκάλους μάλιστα αυτή τη στιγμή, οι οποίοι μάθανε καλά να κάνουνε κάτι, θεωρούνε οτι είναι αναγκαίο να είναι αναγνωρίσιμο το έργο τους και να είναι σαν υπογραφή τους, το μάθανε καλά, και βιοτεχνούνε τα τελευταία τριάντα χρόνια.
Σαν τον Μυταρά για παράδειγμα;
Και σαν πολλούς άλλους αυτής της γενιάς. Θεωρώ οτι μπορεί να είναι πάρα πολύ ιδιοφυείς σαν καλλιτέχνες, αλλά η συμπεριφορά τους είναι βιοτέχνη και μάλιστα τουριστικών ειδών. Μιλάμε και για τον Φασιανό και τον Σταθόπουλο και πάρα πολλούς. Δεν μπορεί αυτό το πράγμα που έχεις μάθει να το κάνεις εξαιρετικά, να το κάνεις τριάντα χρόνια! Ή θα περάσεις κάπου αλλού, ή θα ασχοληθείς με κάτι άλλο, με όλα τα μείον που μπορεί να έχει μία καινούργια σχέση με ένα εικαστικό αντικείμενο, και με τον κίνδυνο να αποτύχεις, αλλά δεν θα μείνεις εκεί, νοιώθωντας την μεγαλοφυΐα σου εστεμμένη. Γι αυτό λέω για τον Πικάσο με όλα του τα μείον. Γιατί ο Πικάσο ήταν και ένας εξαιρετικός έμπορας. Αλλά βρε αδελφέ, το δέχομαι όταν είσαι ο Πικάσο και αποφασίζεις στα 75 σου να κάνεις άλμα και να κάνεις και κάτι άλλο ξαφνικά, όπου δεν υπάρχει ανάγκη, αλλά μόνο εσωτερική.
Αγαπώ πολύ τους καλλιτέχνες όπως ο Γκρόζ, και άλλους που είχαν δράση και στα κοινωνικά, τον Μπράκ, τον Μπασκιά, τους Ντανταϊστές. Αγαπώ όλα αυτά τα κινήματα πάρα πολύ, μου αρέσει ο καλλιτέχνης να δηλώνει, να είναι συμμέτοχος και συνένοχος σ' ότι γίνεται, και γενικά μου αρέσουν οι άνθρωποι που δεν φοβούνται να σπάσουν τα μούτρα τους.
Και για τελείως διαφορετικό λόγο, αλλά για το λόγο της αναζήτησης του καλλιτέχνη, αυτής της ανησυχίας του και της αγωνίας του για το τέλειο, για την αλήθεια, γι αυτό που θα δώσει με το έργο του, μ' αρέσει ο Μονέ που στα 86 του λίγο πριν πεθάνει είπε "τώρα ξέρω ακριβώς τι θέλω να κάνω".
Σας κουράσαμε λίγο...
Όχι, κάθε άλλο, ξέρεις κάτι.. εμένα μου αρέσει να μιλάω για την τέχνη. Είμαι σαν αυτούς που πρωτοκάνουνε ένα μωρό και αρχίζουν να μιλάνε συνέχεια γι' αυτό, και καμμιά φορά γίνονται τόσο υπερβολικοί και τόσο κουραστικοί για τους άλλους, και γι αυτούς που δεν έχουνε παιδιά, γι αυτό πολλές φορές έχω αναστολές. Όταν μιλάω, λέω 'αμαν τους έπρηξα'και θυμάμαι κάποια στιγμή να πω 'τι δουλειά κάνετε, σας αφορά αυτό ή σας έχω πρήξει;'
Στη συνέχεια η καλλιτέχνις μας ξενάγησε στο εργαστήρι της όπου είδαμε δείγματα με τα ψηφιδωτά που έχει ήδη ξεκινήσει και όπως μας είπε με σκληρή δουλειά σκοπεύει να ολοκληρώσει και να εκθέσει σε τέσσερα-πέντε χρόνια.
