Ο Γιωργος Βλαχάκης συνομιλεί με τον πατέρα Σεραφείμ και τον πατέρα Σπυρίδωνα του ιερού ναού της Αγίας ΜαρίναςΠεριμένοντας να συναντηθώ με τους ιερωμένους , έξω από το ναό της Αγίας Μαρίνας, την προσοχή μου την τράβηξε αναρτημένη σελίδα της εφημερίδας ΕΘΝΟΣ, στον πίνακα ανακοινώσεων του ναού. Στο δημοσίευμα αναφέρεται ο πατέρας Σεραφείμ, ως ο κληρικός που είναι ευαισθητοποιημένος σε θέματα καθημερινής οικολογίας. Στην απέναντι κολώνα υπήρχε μια άλλη ανακοίνωση όπου καλεί τους δημότες αν θέλουν τα παιδιά τους να διαπαιδαγωγηθούν με τις αρχές και τις αξίες του δόγματος μας να τα φέρουν στον παιδικό σταθμό που λειτουργεί με ευθύνη του ναού.
Ο πατέρας Σεραφείμ Δημητρίου[ π. ΣΕΡ ] που συνάντησα και συνομίλησα είναι ένας ιερέας που έχει χιούμορ και άποψη. Και τα δύο είναι σημαντικά. Το έξυπνο χιούμορ όταν σπάει την ανούσια επικάλυψη της σοβαροφάνειας για να προβάλλει το πραγματικά σοβαρό και η χωρίς υποκριτικούς επικοινωνιασμούς θεμελιωμένη εσωτερικά άποψη, που δεν ντρέπεται για τον εαυτό της γιατί έτσι είναι, χωρίς να θέλει να φαίνεται ως άλλη. Στη συνομιλία μας εκφράζει απόψεις που θα φέρουν προβληματισμό, μια που προέρχονται από έναν αρχιμανδρίτη που μπορεί μια κάποια στιγμή να τον δούμε και επίσκοπο. Οι απόψεις του δένουν με μια ισχυρή ομάδα απόψεων που υφίσταται μέσα στην ιεραρχία μας.Ο πατέρας Σπυρίδωνας Μανταδάκης [ π. ΣΠ ] είναι πραγματικά ένας σεβάσμιος γέροντας, γεμάτος ζωή και χαμόγελο, που είναι αποτέλεσμα των περίπου 30 χρόνων που ασχολείται με το κοινωνικό έργο του ναού της Αγίας Μαρίνας, έργο που θα παρουσιαστεί σε ιδιαίτερο ρεπορτάζ.
Τους ευχαριστώ για τη ζωηρή συζήτηση που κάναμε και για την αυθεντικότητα της επικοινωνίας τους.
Γ.Β.: Θεωρείτε ότι ο αριθμός των ατόμων που δέχονται την όποια μορφή υποστήριξης από την Εκκλησία σας είναι σημαντικός σε σχέση με τον πληθυσμό της ενορίας σας;
π.ΣΠ.: Κάνουμε τεράστια προσπάθεια, καλούμε να έρθουν εδώ όσοι έχουν ανάγκη και μάλιστα καλούμε αυτούς, που δεν βγαίνουν να το πουν. Και λέμε στους ενορίτες, αν ξέρετε στη γειτονιά σας κάποιον…
Γ.Β.: Ο κόσμος ντρέπεται το κουτσομπολιό της γειτονιάς…
π.ΣΕΡ.: Δεν είναι το κουτσομπολιό της γειτονιάς. Ο καθένας θεωρεί την αξιοπρέπειά του… κάπως… είναι νομίζω η έλλειψη χριστιανικής παιδείας… το να μπορούμε να κατανοήσουμε ότι ο ένας είναι για να βοηθήσει τον άλλο και εφ’ όσον είμαστε βαφτισμένοι χριστιανοί σκοπός μας είναι αυτός, να ζούμε την αγάπη που επαγγέλθηκε ο Χριστός… αν και εμείς που έχουμε ανάγκη δεν κατανοούμε ότι και οι άλλοι πρέπει να μας αγαπούνε… τι να πω… αλλά αυτή η κακώς νοούμενη αξιοπρέπεια, γιατί έτσι τίθεται, ουσιαστικά είναι εγωισμός.
Γ.Β.: Η Αρχιεπισκοπή, βοηθάει το κοινωνικό έργο της εκκλησίας της Αγίας Μαρίνας;
Η Αρχιεπισκοπή είναι απλά ο διοικητικός μας φορέας.π. ΣΕΡ.: Εδώ υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη για το τι είναι Αρχιεπισκοπή, το τι είναι η Εκκλησία της Ελλάδος, το τι είναι η διοίκηση της Εκκλησίας και το τι τελικά μπορεί να κάνει. Η Αρχιεπισκοπή σαν διοικητικός φορέας της περιοχής μας είναι ακριβώς αυτό που ακούσατε …διοικητικός φορέας…
Γ.Β.: …ναι αλλά νομίζω ότι έχει αρκετά χρήματα παραπάνω από εσάς…
Το μεγαλύτερο ποσοστό των χρημάτων της προέρχεται από τις ενορίεςπ. ΣΕΡ.: …η Αρχιεπισκοπή ότι χρήματα έχει, στο μεγαλύτερό τους ποσοστό, προέρχονται από τις ενορίες. Οι ενορίες ένα ποσοστό από τις εισπράξεις, τις καταθέτουν στην Αρχιεπισκοπή.
π. ΣΠ. : ...ποσοστό 5% από τις εισπράξεις του φιλόπτωχου του ναού μας κατατίθενται στην Αρχιεπισκοπή, γιατί και εκείνη έχει να καλύψει μεγαλύτερες ανάγκες από ότι εμείς με Ιδρύματα αλλά και καθημερινή ενίσχυση ενδεών …
Από κάθε είσπραξη του Ναού υπάρχει ανάλογη κατάθεση στο κράτοςπ. ΣΕΡ.: …επιπλέον το 37% των χρημάτων που συγκεντρώνονται κατά τον έρανο της αγάπης πηγαίνουν… 35% στην Αρχιεπισκοπή και 2% στην Νομαρχία Αθηνών, όπως και για κάθε είσπραξη της Εκκλησίας υπάρχει κατάθεση στο κράτος. Κάνετε γάμο; Το 2,4% από αυτά που θα δώσει ο κουμπάρος στην Εκκλησία θα πάνε στο κράτος.
π. ΣΠ.: ..εδώ μπορεί να μη δώσεις τίποτα, αλλά στο κράτος πρέπει να δώσεις …
π. ΣΕΡ.: ..η Εκκλησιά πάντα φορολογείτο. Έως της κυβερνήσεως Σημίτη, το 35% των ακαθαρίστων εσόδων του παγκαριού το έπαιρνε το κράτος. Θέλοντας ο άνθρωπος να απαλύνει την κατάσταση μετά την υπόθεση των ταυτοτήτων, σταμάτησε αυτή την φορολογία. Φορολογία προέβλεπαν και νόμοι της Κυβερνήσεως Καραμανλή. Και πλέον σήμερα με την κυβέρνηση Παπανδρέου πάμε σε διαφορετικές φορολογικές λογικές που ακόμα δεν τις ξέρουμε στην πράξη.
Γ.Β.: Υπήρξε μια προσπάθεια του μακαριστού Χριστόδουλου, αλλά υπάρχει και η συνεχόμενη προσπάθεια του νυν Αρχιεπισκόπου να καταργηθεί η είσπραξη χρημάτων από τους πιστούς για την τέλεση διαφόρων εκκλησιαστικών πράξεων… …ισχύουν πραγματικά αυτά;
Δεν έγινε ποτέ καμία προσπάθεια για κατάργηση είσπραξης χρημμάτων για την τέλεση εκκλησιαστικών πράξεωνπ. ΣΕΡ.: Κοιτάξτε να δείτε … δεν έγινε ποτέ καμιά τέτοια προσπάθεια, ούτε από τον Μακαριστό, ούτε από τον νυν Αρχιεπίσκοπο. Και οι δύο αναφέρθηκαν σε εκτροπές. Αν αυτό γίνει όπως το λέτε, να καταργηθούν τα φιλότιμα, τότε θα πρέπει όλα τα μυστήρια να γίνονται ομαδικά την Κυριακή το πρωί μέσα στην Θεία Λειτουργία, όπως ήταν η αρχική πράξη της Εκκλησίας, ώστε να μην υπάρχει κόστος για τις Ενορίες.
Γ.Β.: …έχει παρεξηγηθεί δηλαδή ;;;
Εναι παρεξηγημένο θέμα. Παρανομώ με βάση τον νόμο 509/97, αν πω ότι δεν θέλω χρήματαπ.ΣΕΡ.: …βεβαίως… οι αντιλήψεις των ανθρώπων πάνω σε αυτό είναι λανθασμένες… ο κανονισμός περί ενοριών της Ιεράς Συνόδου γράφει ότι για κάθε ιεροπραξία εισπράττονται χρήματα, - διευκρινίζοντας ταυτόχρονα ότι αυτό δεν γίνεται, σε περιπτώσεις απόρων – και ότι το ύψος του ποσού είναι προαιρετικό… όμως ορίζεται ρητά από το κανονισμό περί Ενοριών του νόμου 590/77 ότι κατατίθενται χρήματα για κάθε ιεροπραξία… παρανομώ…δεν έχω το δικαίωμα να πω δεν θέλω χρήματα δεν είναι άλλωστε δικά μου …
Γ.Β.: …τα κόλπα αυτά 150 με πολυέλεο …100 χωρίς….;;;
Με περίπου 25 ευρώ μπορείτε να κάνετε θρησκευτικό γάμοπ.ΣΕΡ.: Κοιτάξτε …αυτό συνέβη κάποια εποχή και έμεινε σα δεδομένο στην αντίληψη κάποιων … όμως η υπόθεση να κάνουμε ένα γάμο ή μια βάφτιση, όπως έχει καταντήσει στις μέρες μας, είναι μια απαράδεκτη κατάσταση. Το να πάμε στην Εκκλησία για να δείξουμε τον νεοπλουτισμό μας ή την οικονομική μας κατάσταση πλαστή ή πραγματική, είναι κάτι το οποίο δεν τιμά τους ανθρώπους που επιτελούν και προσέρχονται στα μυστήρια. Στην πραγματικότητα, επί λόγου γνώσεως, πιστεύω ότι δεν θα έπρεπε να δέχεται η Εκκλησία να τελεί μυστήρια με όλα αυτά που γίνονται σήμερα και για ανθρώπους που δεν έχουν καμία σχέση με την πίστη, καμία σχέση με τα μυστήρια της Εκκλησίας, απλά σα να γίνεται μια φολκλορική τελετή, η οποία μπορεί να παράγει ένα « γκλάμουρ » για τα μάτια των συγγενών και γνωστών του ζευγαριού, το οποίο φορτώνεται έξοδα περιττά. Η απάντηση μου στο ερώτημα κάποιου ανθρώπου για το κόστος ενός γάμου είναι η εξής: με περίπου 25 ευρώ μπορείτε να κάνετε θρησκευτικό γάμο εφόσον το θέλετε…17 ευρώ θέλει το κράτος για την έκδοση του παραβόλου …και 5 ευρώ θέλει η Αρχιεπισκοπή για την έκδοση της αδείας. Ξοδεύουν όμως αλόγιαστα χιλιάδες ευρώ σε φορέματα, στολισμούς, αναμνηστικά, δεξιώσεις, ενώ λογίζεται κόστος η προσφορά ενός αμελητέου ποσού, σε αντιστάθμισμα της διάθεσης του Ναού με δαπάνη ηλεκτρισμού, καθαριότητας, παρουσίας νεοκώρων, ψαλτών σε ώρες μεσημεριανές ή βραδινές και πόσα ακόμα ...
π. ΣΠ.: παλαιοτέρα υπήρχε μια οδηγία της Αρχιεπισκοπής … αν κάποιος κάνει πολλά έξοδα στον γάμο για εμφάνιση και λοιπά…με χορωδία …με στολισμούς …με χαλιά… θα εισπράττετε και σεις ως Ναός ένα ανάλογο ποσό, αφού δεν πρόκειται περί απόρου…
π.ΣΕΡ.: …μιλάμε για την δεκαετία του 70 και παλαιότερα.
π.ΣΠ.: …αυτή η αντίληψη τώρα πια δεν υπάρχει…
Γ.Β.: Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας έχει περιουσία ;
π.ΣΕΡ.: Ακίνητη περιουσία όχι, πέραν του κληροδοτήματος που ήρθε στην ενορία το 2000, γνωστό ως κληροδότημα Τάστη, το οποίο, δαπανώντας το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο της Αγίας Μαρίνας πολλά χρήματα, που εξασφάλισε από δωρεές, το μετατρέψαμε σε βρεφονηπιακό σταθμό που λειτουργεί ως Ν.Π.Ι.Δ. και εποπτεύεται από την Αρχιεπισκοπή.
Γ.Β.: ..στον οποίο πληρώνει ο δημότης..;
π.ΣΕΡ.: ...πληρώνουν …νομίζω 170 ευρώ το άτομο το μήνα
Γ.Β.: …πολλά δεν είναι παπά μου …;
π. ΣΕΡ.: ..έχετε πάει να δείτε πόσο στοιχίζει ένας ιδιωτικός παιδικός σταθμός για τον γονιό ;;;
Γ.Β.: …ναι …αλλά ως εκκλησία πρέπει να λειτουργήσετε με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια ;;
π. ΣΕΡ.: ...ως Εκκλησία δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε αλλιώς. Όλα τα σχολεία και τα ιδρύματα της Εκκλησίας δεν μπορεί να λειτουργούν από το παγκάρι. Γιατί τότε θα πρέπει να κλείσουν οι ναοί.
Γ.Β.: ..καταλαβαίνετε πως θα ακουστεί αυτό σε έναν νέο άνθρωπο…;;;
Είναι μύθος η πλούσια εκκλησίαπ. ΣΕΡ.: …να ακουστεί …γιατί είναι η αλήθεια …οι νέοι πρέπει να ξέρουν την αλήθεια και να βγάλουν από το μυαλό τους αυτό τον μύθο της πλούσιας Εκκλησίας. Δεν είναι η Εκκλησία της Ελλάδος Βατικανό. Δεν είναι Εκκλησία της Κύπρου. Ξέρετε γιατί; Διότι στην Εκκλησία της Ελλάδος έχουμε αυτή την κακό του σφιχταγκαλιάσματος της από το κράτος.
Γ.Β.: …είστε υπέρ του χωρισμού της Εκκλησίας από το κράτος ;;
π.ΣΕΡ.: …απόλυτα…για να μπορέσει η Εκκλησία να κάνει τη δουλειά της …να μην έχει πάντοτε το κράτος από πάνω και να της δίνει μια καρπαζιά και να πηγαίνει κάτω.
Γ.Β.: ...και πως θα πληρώνεστε εσείς …;
Είναι συμβατική υποχρέωση του κράτους η μισθοδοσία μαςπ.ΣΕΡ.: ...θα πληρωνόμαστε γιατί αυτό είναι συμβατική υποχρέωση του κράτους από την εποχή του Βενιζέλου μετά την μικρασιατική καταστροφή, όπου δήμευσε την τότε αξιοποιούμενη ακίνητη περιουσία της Εκκλησίας και την άφησε με τα βουνά και τα βράχια στις ερημιές που κάποιες βεβαία σήμερα γίνανε φιλέτα της Βουλιαγμένης ...υπάρχουν ολόκληρα χωριά της Ελλάδας που είναι κτισμένα σε ακίνητα της Εκκλησίας …αυτή τη συμβατική υποχρέωσή του το κράτος που την είχε από το 1922 την έθεσε σε ισχύ ΓΙΑ τους Πρεσβυτέρους μόλις τη δεκαετία του 60 πολύ αργότερα για τους Διακόνους …και ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 90 επί Ανδρέα Παπανδρέου για τους Επισκόπους,.
Γ.Β.: …καλά έκανε ο Βενιζέλος και πήρε την περιουσία της Εκκλησίας για να στεγάσει κόσμο …η Εκκλησία είναι το σύνολο των πιστών της …άρα επί της περιουσίας της υπάρχει ένα είδος κοινοκτημοσύνης…η περιουσία της Αγίας Μαρίνας δεν ανήκει στο εκκλησιαστικό συμβούλιο του ναού…ανήκει στο χριστεπώνυμο πλήθος που καλείται να υπηρετεί.
π.ΣΕΡ.: ...το εκκλησιαστικό συμβούλιο της Αγίας Μαρίνας αποτελείται από κατοίκους της Αγίας Μαρίνας …η Εκκλησία όσο κι αν αρέσει σε κάποιους να χρησιμοποιούμε άλλους όρους …είναι ο δημοκρατικότερος θεσμός που υπάρχει στο κράτος μας. Αυτό συμβαίνει γιατί στις δομές των ναών, στις δομές των μητροπόλεων υπάρχει η μεγαλύτερη συμμετοχή του λαϊκού στοιχείου του οποίου η επιλογή δεν γίνεται ούτε με κριτήρια οικονομικής επιφάνειας, ούτε με κανένα άλλο κριτήριο παρά μόνο με αυτό της διάθεσης για προσφορά. Όταν λοιπόν ο καθένας ενορίτης μπορεί να γίνει επίτροπος…
Γ.Β.: …όμως σε τέτοιου είδους διαδικασίες έχουν ακουστεί δεκάδες σκάνδαλα ….δεν θα ξεχάσω ας πούμε τις ζωντανές εικόνες σε τηλεοπτική εκπομπή όπου επίτροποι έκλεβαν, μπροστά στην κρυφή κάμερα, τις εισπράξεις από το ναό στα Τέμπη…
π. ΣΕΡ.: …ωραία …ωραία κατάλαβα…την απάντηση θα την πάρετε όταν θα γυρίσετε 2010 χρόνια πίσω, να ζήσετε μαζί με τον Χριστό ...που είναι Θεός ..και ο Θεός ξέρει τα πάντα ...διάλεξε λοιπόν και έβαλε στο άμεσο περιβάλλον του δώδεκα ανθρώπους. Από αυτούς τους δώδεκα ο ένας αποδείχτηκε αρνητής του, ο άλλος άπιστος, ο άλλος ήταν ένας κακός εφοριακός και ο άλλος υπήρξε προδότης. Τέσσερις από τους δώδεκα είχαν πρόβλημα. Από αυτούς όμως τους τέσσερις μόνο ένας χάθηκε. Άρα αν πάμε στη κοινωνία των «παπάδων» δεν είναι κατανοητό ότι θα υπάρξουν και οι Ιούδες;
Γ.Β.: …ταυτόχρονα όμως έχουμε και την περίπτωση του πρώην πια Αττικής Παντελεήμονα με τα δισεκατομμύρια για τα γηρατειά του..
π. ΣΕΡ.: …που είναι σήμερα αυτός ο άνθρωπος;;; …είναι στο περιθώριο…
Γ.Β.: …τον ανέχτηκε όμως η Εκκλησία, ως σύστημα εννοώ..
π.ΣΕΡ.: …τον ανέχτηκε στο βαθμό εκείνο που δεν ήξερε τι έχει το πορτοφόλι του μέσα…και πως θα το ήξερε άλλωστε...
Γ.Β.: …όμως απ’ αυτά κι απ’ αυτά, συν τα όποια σεξουαλικά σκάνδαλα που συμβαίνουν στην Εκκλησία και έχουν βγει στη φόρα … η Εκκλησία έχει απαξιωθεί από τους πολίτες….Ο κόσμος δεν έχει απαξιώσει τους λειτουργούς και ιδιαίτερα εκείνους που βλέπει τι προσφέρουν στην κοινωνία …
π.ΣΕΡ.: ….αύριο μπορεί και εμείς να κάνουμε κάποιο λάθος …δεν είμαστε Θεοί…εκείνο όμως που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι η Εκκλησία είναι ένας θεανθρώπινος οργανισμός πέρα από οτιδήποτε άλλο …οι άνθρωποι που συμμετέχουν στις δομές μπορεί να είναι οι άρρωστοι.
Γ.Β.: Πως είναι δυνατόν να συμβαίνει αυτό, αφού υπάρχει η έντονη όπως λέτε συμμετοχή του λαϊκού στοιχείου; Αυτό σημαίνει ότι το λαϊκό στοιχείο ή παραγκωνίζεται ή ποδηγετείται ή καθοδηγείται ή υποτάσσεται.
π.ΣΕΡ : ...μπορεί να γίνεται έτσι …κάποιοι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να μας παρουσιάσουν το μαύρο για άσπρο…αν όμως διαπιστώσουμε το κάλπικο ..μπορούμε να τους πετάξουμε όπως τη μύγα από το γάλα. Αρκεί να μην μένουμε κριτές έξω από το χορό. Η ενορία δεν είναι οι παπάδεςΌποιος έχει λόγο να έρθει να τον εκθέσει, κάνουμε κληρικολαϊκές συνελεύσεις καλούμε τους Ενορίτες και δεν προσέρχονται, όποιος βλέπει τα λάθη ας μπει μέσα να τα διορθώσει, η Ενορία δεν είναι των Παπάδων.
Είχαμε πρόθεση να δώσουμε στους μουσουλμάνους της περιοχής χώρο να θρησκευονται, αλλά δεν παρουσιαστηκε κανείς.
Γ.Β.: Γιατί ο νέος να πάει στην Εκκλησία;
π.ΣΕΡ.: Ο νέος θα πάει στην Εκκλησία όταν θέλει να βρει ελπίδα, όταν θέλει να δει την προοπτική του «δως υμίν σήμερον» ως την απαρχή της ευτυχίας του, όταν θα μπορεί να καταλάβει ότι η Εκκλησία δεν του λέει…μάζεψε λεφτά για να έχεις του χρόνου, αλλά του λέει « δως υμίν σήμερον..» και ζήσε ευτυχισμένα.
Γ.Β.: Σωτηριολογικό λόγο έχει η Εκκλησία, σωτηριολογικό λόγο έχουν και τα πολιτικά κόμματα …ο λόγος αυτός εμπνέει τον νέο άνθρωπο σήμερα;
π.ΣΕΡ.: ..όταν δεν μπορεί να εμπνεύσει ο λόγος της σωτηρίας και η αλήθεια αυτού του λόγου …γιατί πάντα πρέπει να κάνουμε την επιλογή της αλήθειας …η αλήθεια δεν μπορεί να είναι πολλές…είναι μία…
Γ.Β. : ..είναι μία…αλλά έχει διαφορετικές θεάσεις …η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού δε σημαίνει ότι δεν υπάρχει…όμως για πείτε μου οι σχέσεις της Εκκλησίας της Αγίας Μαρίνας με τους μετανάστες πως είναι;
π.ΣΕΡ.: Από τα πρώτα χρόνια της έλευσης των μεταναστών στην ενορία μας ανταποκριθήκαμε σε κάθε περίπτωση κοινωνικής προσφοράς, από όπου και όπως ζητήθηκε. Από κει και πέρα για να υπάρξουν σχέσεις πρέπει να υπάρξει πρώτα μια δομή. Ο διάλογος της τοπικής Εκκλησίας με τους μουσουλμάνους, ας πούμε, δεν μπορεί να γίνει μέσα από το σκόρπιο της παρουσίας τους στην ενοριακή μας κοινότητα. Πριν από τέσσερα χρόνια, όταν προσπαθήσαμε να μπούμε στη διαδικασία για τέλεση Θείας Λειτουργίας στα σχολεία, είπα στους Διευθυντές …εάν υπάρχουν μέσα στις σχολικές κοινότητες, εγνωσμένα , άνθρωποι της λατινικής κοινωνίας ή μουσουλμάνοι που έχουν θέληση να έχουν θρησκευτική παρουσία στη περιοχή, φέρετε τους να συζητήσουμε …και η Εκκλησία μπορεί να βρει χώρους που θα μπορούσαν να δοθούν στους μεν χριστιανούς χωρίς κανένα περιορισμό, στους δε μουσουλμάνους με τον περιορισμό ότι θα είναι εκτός του ναού …σε κάποια αίθουσα ας πούμε, που διαθέτουμε στο ισόγειο μιας πολυκατοικίας.
Γ.Β. : ..έγινε τίποτα..;
π.ΣΕΡ.: …δεν είχα καμία ανταπόκριση και αυτό διότι δεν θέλουνε, οι μουσουλμάνοι ιδίως, να ξέρουμε ποιοι είναι …φοβούνται όντας κάτοικοι μιας χριστιανικής χώρας… και πιθανώς θα τους απορρίψει η κοινωνία, πράγμα το οποίο δεν έγινε ποτέ….εμείς ζούσαμε αρμονικά με τους μουσουλμάνους για πάνω από τετρακόσια χρόνια.
Γ.Β.: Η Εκκλησία έχει εξουσία ;
Η εκκλησία απέκτησε και κρατική εξουσίαπ.ΣΕΡ.: Η Εκκλησία έχει εξουσία πνευματική …όμως στο διάβα της ιστορίας απέκτησε και κρατική… οι ασκούντες την κεντρική διοίκηση της εκκλησίας αναγνωρίζονται ως εξουσία …ο επίσκοπος, ο μητροπολίτης της περιοχής, ορκίζεται μπροστά στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ο οποίος εκδίδει διάταγμα που λέει στις αρχές του κράτους να αποδίδουν τιμή και τα πρέποντα στον επίσκοπο.
Γ.Β.: ...άρα μπορεί να ασκεί και πολιτική;
Δεν μπορεί να γίνει ανεκτή κάθε αντιχριστιανική επιλογή του κράτουςπ.ΣΕΡ.: …άλλο πράγμα είναι αυτό … όμως δεν μπορεί να γίνει ανεκτή κάθε αντιχριστιανική επιλογή του κράτους …τι σημαίνει αυτό…δεν θα απαγορεύσει η Εκκλησία σε όποιον θέλει να καεί μετά τον θάνατό του, να καεί …όμως θα πει με κάθε δυνατή φωνή ότι οι χριστιανοί δεν μπορούν να καούν ..είναι αντίθετο με την πίστη μας …άρα λοιπόν το να το λέει αυτό η Εκκλησία στον άμβωνα για τα μέλη της δεν σημαίνει ότι κάνει πολιτική εναντίον της όποιας εξουσίας φέρει, έφερε, την δυνατότητα στους Έλληνες να μπορούν να καούν …Έλληνες δεν είναι μόνο οι ορθόδοξοι… Δεν μπορεί όμως να επιβάλλει την άποψή της στο κράτος, αλλά ούτε το κράτος να αγνοεί την πλειοψηφία.
δεν μπορεί να επιβάλλει στο κράτος την άποψή της ..και εκεί βεβαίως είναι το λάθος της εποχής με τις ταυτότητες, αλλά ούτε το κράτος πρέπει να αγνοεί την πλειοψηφία για τα δικαιώματα κάποιων μειοψηφιών, έχουν και οι πολλοί δικαιώματα.
Γ.Β.: …δηλώσεις όμως ιεραρχών που άπτονται θέματα εξωτερικής πολιτικής του κράτους, πως τις σχολιάζεται …γιατί οπωσδήποτε κανείς δεν έχει δώσει στην Εκκλησία το δικαίωμα να μιλά εξ ονόματος του λαού…
π.ΣΕΡ.: ..μιλάτε ας πούμε για τον Θεσσαλονίκης Άνθιμο που υπηρετεί την Εκκλησία από το 1974 ως μητροπολίτης στην Θράκη και από το 2005 στην Μακεδονία. Και οι δύο αυτές περιοχές έχουν κάποια θέματα. Ο άνθρωπος λοιπόν αυτός, ως κληρικός που αφουγκράζεται τα πράγματα γύρω του, έχει μία θέση την οποία εκφράζει δημόσια. Είναι όμως πάρα πολύ διακριτικός και αυτό οι δημοσιογράφοι δεν το δείχνουν. Ο Θεσσαλονίκης λέει ότι εγώ λέγω αυτά που λέγω εσείς ακούστε τα, το κράτος όμως θα κάνει εκείνο το οποίο θέλει. Τι είπε πριν από δύο χρόνια, αλλά κανείς δεν το ανέδειξε. Εγώ είμαι έτοιμος να κάνω συλλαλητήρια για τη Μακεδονία, αλλά δεν θα τα κάμω, αν δεν πάει μπροστά ο Νομάρχης και ο Δήμαρχος. Και σε τελευταία ανάλυση οι άνθρωποι οι ασκούντες την διοίκηση της Εκκλησίας δεν θα πρέπει να έχουν λόγο;;; , πρώτα πρώτα ως πολίτες, οι οποίοι μπορούν εν τέλει να εκφράσουν την άποψη και πολλών άλλων ανθρώπων.
π.ΣΠ.: Έχει το δικαίωμα ο μητροπολίτης να ομιλεί εκ μέρους των ορθοδόξων χριστιανών της περιοχής του.
Γ.Β.: …εγώ επιμένω ότι δεν του έχει δοθεί το δικαίωμα να ομιλεί εξ ονόματος, αλλά τέλος πάντων…
π.ΣΕΡ.: .μισό λεπτό …γιατί δεν το έχει το εξ ονόματος ..;
Γ.Β.: …γιατί δεν είναι εκλεγμένος από το λαό …
π.ΣΕΡ.: όταν ομιλεί από τον άμβωνα ενώπιον ενός πολυπληθούς ακροατηρίου ..
Γ.Β.: …στο το οποίο κανείς δεν έχει το δικαίωμα εκείνη την ώρα να φέρει αντιρρήσεις στα λεγόμενα του την ώρα εκείνη...
π.ΣΕΡ.: σας το απαγόρεψε ποτέ κανείς;;; …εγώ σας λέω ακόμα και την ώρα του κηρύγματος μπορείτε να μιλήσετε ... ίσως είναι ανοίκειο να γίνεται, από σεβασμό στο λειτουργικό κήρυγμα … δεν έχεις όμως το δικαίωμα να σταματήσεις στην πόρτα τον Ιεροκήρυκα και μπροστά στο λαό να πεις τις αντιρρήσεις Σου σε ότι λέγεται από τον άμβωνα ;;;
Γ.Β.: Ο νέος αλλά και όλοι μας έχουμε ένα στερεότυπο του παπά ως κήνσορα της ηθικής….
Το στερεότυπο του παπά δεν το επιβάλλαμε εμείςπ.ΣΕΡ.: Τα στερεότυπα επιβάλλονται και το συγκεκριμένο είναι επιβεβλημένο όχι από εμάς. Κάποιοι έχουν πείσει τους ανθρώπους ότι είμαστε έτσι… Ο παπάς δεν είναι άνθρωπος; Δεν έχει οικογένεια, δεν έχει παιδιά, δεν έχει εγγόνια;;; Και αναφορικά με την αγαμία των κληρικών έχω να πω ότι αν μπει ο καθένας μέσα και την ζήσει ως εκκλησιαστική πράξη τότε θα την κατανοήσει. Αν κάθεται απ έξω και την βλέπει με τους όρους που θέτει ….Σήμερα εξ’ άλλου πάρα πολλοί άνθρωποι διαλέγουν να μην κάνουν γάμο ως μια εύκολη οδό καλοπέρασης και όχι όπως γίνεται από τον άγαμο κληρικό, που είναι μια θυσιαστική πράξη εκ μέρους του.
Και να το πάω ακόμα πιο πέρα. Ο άγαμος κληρικός δεν υπηρετεί σύμφωνα με την παράδοση στις ενορίες. Η παράδοση της Εκκλησίας θέλει τον έγγαμο κληρικό μέσα στην ενορία, γιατί μπορεί να κατανοήσει τα προβλήματα της κοινωνίας ζώντας τα ο ίδιος. Ο άγαμος κληρικός βγήκε από το Μοναστήρι στην ενορία, για να καλυφθούν κάποια κενά και ανάγκες.
π. ΣΠ.: Είναι σημαντικό σε αυτό το σημείο να ειπωθεί ότι ο κληρικός που αποφασίζει να γίνει έγγαμος, θα πρέπει να προσέξει πάρα πολύ στην επιλογή της πρεσβυτέρας του, γιατί εκείνη θα είναι που θα συνδράμει αποφασιστικά στην τέλεση του λειτουργήματός του και θα τον στηρίξει στην ιεροσύνη του.
π.ΣΕΡ.: …και σήμερα έχουμε μεγάλες δυσκολίες στην εξεύρεση κοριτσιών που θα δέχονταν να γίνουν Πρεσβυτέρες…
Γ.Β.: Να πούμε τι είναι αμαρτία;
Αμαρτία είναι να πετάξεις ένα χαρτί στο δρόμο και να μην το ανακυκλώσειςπ.ΣΕΡ.: Αμαρτία είναι κάθε κίνηση του ανθρώπου που προσβάλλει τον Θεό και τη δημιουργία Του, το περιβάλλον μας δηλαδή. Αμαρτία είναι, ας πούμε, το χαρτί να το πετάξεις στα σκουπίδια και να μην το ανακυκλώσεις. Το να κλωτσήσεις ένα σκυλί στο δρόμο, γιατί έτσι σου ήρθε, είναι αμαρτία. Δυστυχώς, επηρεασμένοι από τη δυτική χριστιανοσύνη, η οποία δεν ήταν Εκκλησία, αλλά κρατική επιβολή εξουσίας στους ανθρώπους, έχουμε εντοπίσει την αμαρτία στα υπογάστρια και μόνο εκεί. Οτιδήποτε ο άνθρωπος το ζει ως ηθικό ή ως ανήθικο, για ό,τι ντρέπεται… προσπαθεί να το δικαιολογήσει, να βρει τον τρόπο ώστε να το δεχτεί ο άλλος …
Γ.Β. : ..πατέρα Σεραφείμ …η ζωή μάς κάνει να ντρεπόμαστε για χιλιάδες πράγματα καθημερινά …με βάση αυτό που λέτε… θα πρέπει να είμαστε συνέχεια σκυμμένοι εν ονόματι της αμαρτίας μας… υποταγμένοι…;;;
π ΣΕΡ.: …ναι… αλλά δείτε το πόσο φιλάνθρωπη είναι η Εκκλησία, αφού έχει κεφαλή της τον Χριστό … Δεν υπάρχει αμαρτία που να μην συγχωρείται….η επίγνωση της αμαρτολότητας μας είναι η ένδειξη της ταπείνωσής μας, της κατανόησης ότι έχουμε κάνει κάτι κακό, κάτι που δεν είναι πρέπον, κάτι που δεν συμβάλλει στην επιτυχία του στόχου μας, που δεν είναι άλλος από το να γινόμαστε καθημερινά καλύτεροι άνθρωποι…
Γ.Β.: ...ωραία… και σου λέει ο νέος… κάνω την αυτοκριτική μου, αποδέχομαι τις συνέπειες, προσπαθώ να αλλάξω σημεία μου και συμπεριφορές μου, άρα γιατί να χρειάζομαι την εξουσία του εξομολογητή πάνω μου ;;;
π.ΣΕΡ. : Δεν έχει καμία εξουσία ο εξομολογητής ... τους δίνει απλά την δυνατότητα να ξαλαφρώσουν από τα χρέη της ψυχής τους …ο εξομολόγος δεν είναι ανακριτής.
Γ.Β.: Έχουνε υπάρξει και υπάρχουν πολλά πολιτικά πρόσωπα και κόμματα ολόκληρα που στηρίζονται στη σχέση του παπά ή του δεσπότη μαζί τους. Τι λέτε πάνω σε αυτό;
Στην Ηλιούπολη δεν μπορεί να ποδηγετηθεί από την εκκλησία η εκλογή Δημάρχουπ.ΣΕΡ.: [ γελώντας] Στην Ηλιούπολη λόγω του μεγέθους του Δήμου και των επτά ενοριών, που έχουν διαφορετικές απόψεις μεταξύ τους δεν μπορεί να ποδηγετηθεί η επιλογή δημάρχου από την Εκκλησία. Σοβαρά τώρα. Πιθανώς να υπάρχουν τέτοιες ιστορικές καταγραφές. Όμως αυτό δεν αφορά την Εκκλησία. Αφορά τον παπά η τον δεσπότη που πιθανώς, εκμεταλλεύτηκαν την αναγνωσιμότητα του και…
Γ.Β.: εγώ επιμένω …μη μου πείτε ότι εσείς, ο πατέρας Σεραφείμ, με το κύρος που έχετε στην τοπική κοινωνία και που το κατακτήσατε από το έργο σας …
Το να στέκεσαι δίπλα σε μια εξουσία δεν σημαίνει ότι την αποδέχεσαι ή την αμνηστεύεις π.ΣΕΡ.: ...σας προκαλώ λοιπόν …όσο κι αν με έχουνε χαρακτηρίσει από το παρελθόν ταυτοποιώντας με κάποια πράγματα …να βρείτε την ύπαρξη ενός πιστού της ενορίας που να του υπέδειξα ..κάνε κείνο ..κάνε το άλλο. Το να στέκεσαι δίπλα σε μια εξουσία δεν σημαίνει ότι την αποδέχεσαι ή την αμνηστεύεις .
Γ.Β.: Πως τα πάτε με το Δήμο; Υπάρχουν προβλήματα;
π.ΣΕΡ.: Οι σχέσεις μας με το Δήμο πιστεύω ότι είναι στη σωστή κατεύθυνση και σε βαθμό άριστα. Δεν έχουμε να χωρίσουμε τίποτα, μπορούμε και συνεργαζόμαστε άνετα για τη λύση μικροπροβλημάτων.
Γ.Β.: Εσείς ως πολίτης, ως συμμετέχων στα δρώμενα και στους προβληματισμούς της ενορίας σας, είστε ικανοποιημένος από τη λειτουργία της πόλης;
π.ΣΕΡ.: Ικανοποιημένοι είναι εκείνοι που δεν βλέπουν, δεν ακούν, δεν μιλάνε. Η ζωή μας είναι η προοπτική να κάνουμε το αύριο μας καλύτερο. Μέσα στην προοπτική της βελτίωσης δεν πρέπει ποτέ να είμαστε ικανοποιημένοι.
Γ.Β.: Τα κατηχητικά πως πάνε ;
π.ΣΕΡ.: Να ρωτήσετε τους γονείς των παιδιών…γιατί τα κατηχητικά υπάρχουνε όταν οι γονείς των παιδιών κατευθύνουν τα παιδιά τους ανάλογα.
Γ.Β.: …πάλι σκοντάφτουμε στο θέμα της αναξιοπιστίας στην Εκκλησία …
π.ΣΕΡ.: …πότε πηγαίνανε οι νέοι στα κατηχητικά ή εντασσότανε και σε πολιτικές νεολαίες;;; θα Σας πω εγώ ….όταν δεν είχαν την δυνατότητα να κάθονται δέκα ώρες μπροστά τον υπολογιστή και να νομίζουν ότι έχουν τον κόσμο στα χέρια τους. Εδώ βέβαια μπαίνει το θέμα της επαφής με το πρόσωπο του άλλου, που σε αυτή στηρίζεται η κοινωνικοποίηση του νέου. Αυτό ας το κατανοήσουν οι γονείς και ας δείξουν στα παιδιά τους τον δρόμο προς την καλή κοινωνικοποίηση.
Γ.Β.: Ποιο νομίζετε ότι είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα του νέου σήμερα;
Έχουνε πείσει το νέο ότι το πρόβλημά του είναι να βρει μια καλή δουλειάπ.ΣΕΡ.: Νομίζω ότι τον έχουνε πείσει ότι το πρόβλημά του είναι να βρει μια καλή δουλειά που θα του αποφέρει ένα γεμάτο πορτοφόλι .
Γ.Β.: …δεν είναι όμως η ανεργία ένα τεράστιο πρόβλημα για το νέο σήμερα;
π.ΣΕΡ.: ..η ανεργία έγινε ένα τεράστιο πρόβλημα από την ώρα που χάσαμε τους ρόλους μέσα στη κοινωνία …θα με στήσουν οι γυναίκες στα πέντε μέτρα τώρα…ο άντρας πήρε από το θεό την εντολή …την τιμωρία …θα εργάζεσαι και με ιδρώτα θα βγάζεις το ψωμί σου και για τη γυναίκα από την άλλη μεριά …με πόνο θα γεννάς τα παιδιά σου….
Γ.Β.: ….αναφέρεστε σε κείμενα που γράφτηκαν σε εποχές που η γυναίκα ήταν σε κατώτερη κοινωνικά θέση..
π.ΣΕΡ.: ..αν δεν το δεχτούμε αυτό ως πρόσταγμα της φύσης ;;; του Θεού θα πω εγώ… τότε η κοινωνία μας θα ζήσει τον θάνατό της. Υπάρχουν συγκεκριμένοι ρόλοι μέσα στην οικογένεια…
Γ.Β. : …η σύγχρονη παιδαγωγική βέβαια αναιρεί όλα αυτά που λέτε…
π. ΣΕΡ.: …η σύγχρονη παιδαγωγική οδήγησε την κοινωνία στο σημείο που είμαστε. Γιατί τόσα χρόνια η κοινωνία μπορούσε να υπάρχει με την ανοχή;;; με την αλληλεπεριχώρηση;;; με την αγάπη!!! Το ρήμα αγαπώ σήμερα χρησιμοποιείται συχνά, αλλά κανένας δεν αγαπάει πραγματικά τον άλλο. Σήμερα…
Γ.Β.: ..τι είναι ο χριστιανισμός σήμερα ;
π.ΣΕΡ.: ..δεν μπορεί ο χριστιανισμός να είναι σήμερα κάτι που δεν ήταν χθες και δεν θα είναι αύριο. Ο χριστιανισμός είναι η αγάπη που μπορεί να γεμίσει τα πάντα.
Γ.Β.: Ένας κοινωνικός διαδηλωτής, που αντιτίθεται στον εκμεταλλευτή του σημαίνει ότι δεν είναι χριστιανός επειδή δεν τον αγαπά;;;
π.ΣΕΡ.: ..όχι …τον αγαπά ..προσπαθεί να τον επαναφέρει στον δρόμο που έχει χάσει…
Γ.Β. :… υπάρχει και ο χριστιανισμός της απελευθέρωσης …ένα μεγάλο κίνημα στην λατινική Αμερική…
Ο χριστιανισμός της απελευθέρωσης ήρθε ως απάντηση στο χριστιανισμό της δουλείας, που επέβαλε η κρατική εξουσία της ρωμαιοκαθολικής κοινωνίαςπ.ΣΕΡ.: …ο χριστιανισμός της απελευθέρωσης ήρθε ως απάντηση στον χριστιανισμό της δουλείας, που επέβαλε η κρατική εξουσία της ρωμαιοκαθολικής κοινωνίας…
Γ.Β.: ..είναι καλός χριστιανός σήμερα εκείνος που αντιστέκεται στη εξουσία, την ανομία, την παρανομία, την δυσαρμονία επί της κοινωνίας;
π.ΣΕΡ.: …δεν υπάρχουν καλοί και κακοί χριστιανοί…χριστιανός είναι ένας …εκείνος που ξέρει και μπορεί να αγαπά….όλα κρίνονται από το τέλος …αν εγώ κρίνω σήμερα αυτόν που εσείς μου περιγράψατε, θα έρθω σε αντίθεση με τον Χριστό που έσωσε τον ληστή … ο έπαινος ή ο στιγματισμός ενός προσώπου από τις επιλογές του σήμερα, μπορεί να είναι λάθος.
Γ.Β.: Έχουνε μειωθεί τα έσοδα του ναού ;
π.ΣΕΡ.: Απόλυτα…γιατί ο κόσμος στον ναό δίνει το περίσσευμα του ..σήμερα πέραν του ότι τα οικονομικά για τον καθένα είναι δύσκολα, υπάρχει και μια αρνητική αντίληψη με τα όσα έχουν πλέον εμποτιστεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων περί του θέματος περιουσίας και ανθηρών οικονομικών της Εκκλησίας. Σας λέω λοιπόν ότι η Εκκλησία έχει τόσα, ώστε σε είκοσι χρόνια, ίσως και σε λιγότερα, ο ναός, μέσα στον οποίο σήμερα μιλάμε, να έχει γίνει ένας χώρος για να παίζουν τα παιδιά μας «μπόουλιγκ».
Γ.Β : …την Εκκλησία δεν την έπιασε το μνημόνιο ή καλύτερα η Εκκλησία επέβαλλε διαφορετική φορολογική μεταχείριση της από το κράτος ... Αυτό οι πολίτες δεν το βλέπουν με αγαθή σκέψη…
π.ΣΕΡ.: …όσοι το βλέπουν παράξενα, αν μπουν μέσα θα διαπιστώσουν ότι αν τα πράγματα αλλάξουν, θα πρέπει οι ναοί να κλείσουν… δείτε τι γίνεται στη ρωμαιοκαθολική κοινωνία, όπου οι ναοί μπορεί να δοθούν για κάθε χρήση γιατί δεν μπορούν να συντηρηθούν από τους πιστούς… στην Ελλάδα βέβαια ο λαός μας χτίζει ακόμα Εκκλησίες… και αυτό είναι ένα παράξενο φαινόμενο…
η εικόνα που παρουσιάζεται γύρω από το ναό όταν υπάρχει πανηγύρι, αφορά αποκλειστικά το Δήμο. Ο ναός δεν έχει κανένα έσοδο από όλο αυτόΓ.Β.: Υπάρχει χριστεμπορία σήμερα….βλέπω ας πούμε στο πανηγύρι της Αγίας Μαρίνας που είναι ένα γεγονός για την πόλη και όχι μόνο …έξω από την Εκκλησία να πουλάνε σώβρακα και γυναικεία εσώρουχα … εσείς πως το βλέπετε …πως το ανέχεστε…
π.ΣΠ.: ..ακούστε…το θέμα αυτό αφορά αποκλειστικά το Δήμο …εμείς δεν συμμετέχουμε καθόλου σε όλο αυτό …
Γ.Β.: …και δεν μπορείτε εσείς να πείτε δεν θέλουμε να γίνεται κάτι τέτοιο;;;
Δεν μπορούμε να δυσκολέψουμε τη ζωή των ανθρώπων που προσπαθούν να βγάλουν ένα μεροκάματο πουλώντας οτιδήποτεπ.ΣΠ.: …και οι άνθρωποι αυτοί που περιμένουν όλο το χρόνο πότε θα ‘ρθει της Αγίας Μαρίνας να βγάλουν το μεροκάματό τους !!! … θα τους δυσκολέψουμε εμείς τη ζωή τους λέγοντας ότι δεν επιτρέπουμε να πουλάτε τα πράγματα σας !!!;;; δεν έχει σημασία τι πουλούν … είναι κάτι που είναι αναγκαίο σε κάποιους …
Γ.Β.: . ..εσείς ως ναός δεν έχετε κανένα έσοδο από όλο αυτό που γίνεται στο πανηγύρι;
π.ΣΠ.: …όχι ..όχι …αυτά είναι όλα του Δήμου…ο Δήμος νοικιάζει τους χώρους…
Γ.Β.: Δεν είναι πρόκληση για το λαό, που πένεται, να βλέπει τους αρχιερείς του να φοράνε χρυσοποίκιλτα άμφια;
Τα αρχιερατικά άμφια είναι λατρευτική ενδυμασία που επιβάλλεται μπροστά από το Θυσιαστηριο. Σε αυτά ότι λάμπει δεν είναι χρυσός.π.ΣΕΡ. : Όλα αυτά είναι το φαίνεσθε…η ουσία είναι πίσω από αυτά…. τα αρχιερατικά άμφια είναι λατρευτική ενδυμασία …Τα άμφια αυτά, που ομολογουμένως δεν είναι τόσο ακριβά όσο δείχνουν, ότι λάμπει δεν είναι χρυσός …και τα περισσότερα είναι δώρα κάποιων πιστών στους Ιερουργούς του… τα φοράει ο αρχιερέας για δυο τρεις ώρες την βδομάδα. Όλες τις άλλες ώρες και αυτός όπως και εμείς φοράμε τα ράσα μας τα απλά, τα λιτά, τα μονόχρωμα.. Προσφέροντας όμως μπροστά από το θυσιαστήριο τη θυσία του λαού προς το Θεό, απαιτείται να φορώ «τα καλά» μου.
Γ.Β.: Θέλω πραγματικά να ευχαριστήσω, και τους δύο πραγματικά ιερωμένους που έχουμε εδώ στη πόλη μας, για τη ζωηρή συνομιλία που είχαμε και εύχομαι ο Θεός να σας έχει καλά για να προχωρήσετε το έργο σας …αν και διέκρινα στον πατέρα Σεραφείμ μια μικρή απογοήτευση…
Ο χριστιανός δεν μπορεί να είναι ούτε απογοητευμένος ,ούτε απελπισμένοςπ.ΣΕΡ.: ..όχι ..καθόλου…ο χριστιανός δεν μπορεί να είναι απογοητευμένος…γιατί δεν είναι γόης …δεν μπορεί να είναι απελπισμένος… γιατί έχει τις ελπίδες του στον Χριστό … αλλά πρέπει να πατάμε στα πόδια μας και να αναγνωρίζουμε την πραγματικότητα για να μπορούμε να την κάνουμε καλύτερη…. Και μείς σας ευχαριστούμε για την πρωτοβουλία σας να επικοινωνήσουμε με τους ανθρώπους της πόλης μας και ιδιαίτερα τους νέους… και ευχαριστούμε και τον Διαδικτυακό τόπο που θα φιλοξενήσει την συνομιλία μας.
</
