Κάποτε, στην Αττική υπήρχαν ποτάμια αληθινά, με κοίτες, πρανή και όχθες. Ποτάμια απ’ τα οποία κυλούσε το νερό της βροχής, ποτάμια που ξεκίναγαν από τους γύρω ορεινούς όγκους και χύνονταν στη θάλασσα.Οι «Χάρτες της Αττικής» του 1882-83 (Karten von Attika, των J.A. Kaupert και A. Milehhoefer) που συντάχθηκαν από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, αποτελούν την πληρέστερη αποτύπωση του αττικού τοπίου κατά τον 19ο αιώνα. Στους χάρτες αυτούς μπορεί κανείς να διακρίνει τη διαδρομή του Ιλισού, του Ηριδανού, του Κηφισού και των παραποτάμων τους, τις πηγές τους καθώς και τις διαδρομές χειμάρρων ή ρεμάτων όπως ο «Ποδονίφτης», η «Πικροδάφνη», κ.ά.
Σήμερα, δεν υπάρχουν πλέον αληθινά ποτάμια στην Αττική. Κάποια ελάχιστα ίχνη του Ιλισού, όπου βρίσκεται το εκκλησάκι της Αγ. Φωτεινής, αποτελούν ένα σπάνιο δείγμα «φυσικού περιβάλλοντος» που, ενδεχομένως, διασώζεται από την αρχαιότητα.
Ρέμα Πικροδάφνης: Αγώνες για τη διάσωσή του
Ένα από τα εναπομείναντα ποτάμια της Αττικής που μετατράπηκαν σε «ρέματα» είναι και η Πικροδάφνη. Ξεκινώντας από τον Υμηττό στην περιοχή του Καρέα και διανύοντας συνολικό μήκος 9 χιλιομέτρων, διασχίζει τους δήμους Ηλιούπολης, Αγ. Δημητρίου και Π. Φαλήρου, εκβάλλοντας στον Σαρωνικό, στην περιοχή ΕΔΕΜ.
Στην Ηλιούπολη μέχρι το 2000 το μεγαλύτερο μέρος τού ρέματος είχε ήδη μπαζωθεί και είχαν απομείνει στη φυσική τους κατάσταση, περίπου 700 μέτρα.
Αξίζει να επισημανθεί ότι, με απόφαση του ΥΠΕΧΩΔΕ (ΦΕΚ181Δ’/1993), το ρέμα τής Πικροδάφνης είχε χαρακτηριστεί ως «ιδιαίτερου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος», εφόσον στα περισσότερα τμήματα του ρέματος και της παρεμάτιας περιοχής η βλάστηση ήταν (και σε ορισμένα παραμένει ακόμη) πυκνή, με εναλλαγές από πεύκα, ευκάλυπτους, θάμνους, πικροδάφνες και καλαμιές. Ακόμα, το ρέμα αποτελούσε σημαντικό βιότοπο για πουλιά, βατράχους, χελώνες, σκαντζόχοιρους κ.ά.
Το 1995, το ΥΠΕΧΩΔΕ, στα πλαίσια της παραπάνω απόφασής του, θέσπισε μέτρα «για την προστασία και την ανάδειξη της ρεματιάς της Πικροδάφνης» ξεκινώντας τη διαδικασία χαρακτηρισμού της ως «προστατευόμενου φυσικού σχηματισμού». Έτσι, ανατέθηκε στο ΕΜΠ (με υπεύθυνο τον καθηγητή Γ. Τσακίρη) η εκπόνηση ερευνητικού προγράμματος για τη «διευθέτηση» και την περιβαλλοντική προστασία τού ρέματος της Πικροδάφνης. Το πρόγραμμα και η ειδική περιβαλλοντική μελέτη ολοκληρώθηκαν καθώς και ένα σχέδιο Π.Δ. για το οποίο γνωμοδότησαν θετικά ο Οργανισμός Αθήνας και οι αρμόδιοι φορείς.
Όχι όμως και η ΕΥΔΑΠ, η οποία προώθησε και πέτυχε έγκριση άλλης, δικής της περιβαλλοντικής μελέτης, η οποία προέβλεπε τον «παραδοσιακό» εγκιβωτισμό της κοίτης και των πρανών του ρέματος αδυνατώντας να «ξεκολλήσει» από τις περιβαλλοντικές πρακτικές που εφαρμόστηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες.Με βάση τη μελέτη της ΕΥΔΑΠ, την άνοιξη του 2000 ξεκίνησαν τα «έργα» για την «διευθέτηση» του ρέματος της Πικροδάφνης στην Ηλιούπολη, με την κάλυψη της Νομαρχίας Αθήνας και του Δήμου Ηλιούπολης. Κάτοικοι της περιοχής, τοπικοί φορείς και όλες οι δημοτικές παρατάξεις αντέδρασαν στο τσιμεντάρισμα και την καταστροφή τού ρέματος, πλην της παράταξης του τότε δημάρχου Θ. Γεωργάκη, ο οποίος μιλούσε για «οικολογική ανάπλαση» του ρέματος! (1)
Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες αναπτύχθηκε ένα πολύμορφο κίνημα για τη διάσωση του ρέματος της Πικροδάφνης, καταρχήν στην Ηλιούπολη και κατόπιν στον Αγ. Δημήτριο και στο Π. Φάληρο: συγκεντρώσεις, υπομνήματα, εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, ερωτήσεις στη Βουλή, καταγγελίες, μηνυτήρια αναφορά κατά παντός υπευθύνου από το Συντονιστικό Φορέων της Ηλιούπολης. Τελικά, ύστερα από προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας, δόθηκε εντολή αναστολής των έργων, τον Οκτώβριο του 2001. Έτσι, 150 από τα 700 μέτρα του ρέματος στην Ηλιούπολη παραμένουν μέχρι σήμερα αδιαμόρφωτα όπως και το υπόλοιπο ρέμα, μέχρι τη θάλασσα.
Η σύγκρουση για το ρέμα τής Πικροδάφνης άφησε βαθιά ίχνη στη συνείδηση των κατοίκων της περιοχής, ενώ εκκρεμούν ακόμη δίκες με την προηγούμενη Δημοτική Αρχή Ηλιούπολης και εργολάβους, οι οποίοι επέμεναν να συνεχίζουν τα «έργα» παρά την απαγορευτική απόφαση του ΣτΕ.
Η σημερινή δημοτική αρχή Ηλιούπολης, προγραμματίζει την αποκατάσταση του «εγκιβωτισμένου» ρέματος, ενώ οι κάτοικοι της περιοχής βρίσκονται σε επαφή με το «Ευρωπαϊκό Κέντρο αποκατάστασης ποταμών».
Η Πικροδάφνη αντιστάθηκε και γλύτωσε την ολική καταστροφή. Να ελπίζουμε ότι θα απαλλαγεί από τον «εγκιβωτισμό» της;
Πάνος Τότσικας
