email:afragioudakis[at]gmail.com
Πρόκειται για έναν όρο για τον οποίο σήμερα μιλά ολόκληρος ο πλανήτης .Στη χώρα μας ακούστηκε περισσότερο και έγινε ευρύτερα γνωστός κυρίως κατά την προεκλογική καμπάνια του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και την κατάρτιση του κυβερνητικού προγράμματος του. Στην αρχή μπορούμε να πούμε ότι αντιμετωπίστηκε με χλευασμό ή και αδιαφορία. Άλλωστε δεν μπορείς να τραβήξε ις την προσοχή πολλών μιλώντας για το περιβάλλον στην Ελλάδα του «δεν υπάρχει σάλιο». Τι πραγματικά σημαίνει όμως πράσινη ανάπτυξη ; Κάποιοι λαθεμένα πιστεύουν ότι πρόκειται για μια ανούσια αναζήτηση νέων τεχνολογιών που θα υποστηρίζουν την περιβαλλοντική προστασία. Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι ότι με βάση τα περιβαλλοντικά προβλήματα και την κλιματική αλλαγή το ίδιο το περιβάλλον αποκτά ρόλο ρυθμιστή του «παιχνιδιού». Αυτό είναι που καθορίζει τους τομείς της ανάπτυξης και τις προτεραιότητες που θα πρέπει να δοθούν σε μια τέτοια ανάπτυξη, διαμορφώνει θέσεις εργασίας, καθορίζει την κατεύθυνση που θα έχουν οι παραγωγικές διαδικασίες και το πλαίσιο αναφοράς στο οποίο θα κινηθούν επιστημονικοί και επιχειρηματικοί φορείς. Αυτό λοιπόν που γίνεται σαφές είναι πως δεν αναζητούμε τρόπους προστασίας του περιβάλλοντος αλλά το περιβάλλον είναι αυτό που μας υποδεικνύει τρόπους αειφόρας ανάπτυξης. Το μέχρι σήμερα εφαρμοζόμενο οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης άνισα προς το περιβάλλον έφτασε στα όρια του και συναντώντας τη οικονομική κρίση οδηγεί σε αδιέξοδα. Στην εποχή της οικονομικής κρίσης η πράσινη ανάπτυξη δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά τρόπο διεξόδου από την κρίση.
Μπορεί να υπάρξει όμως «πράσινη ανάπτυξη» στην Ελλάδα σήμερα; Ναι, αν υπάρχει πολιτική βούληση και αν ξεπεραστούν ορισμένα βασικά εμπόδια. Ποιοι είναι οι φορείς μιας τέτοιου είδους ανάπτυξης; Προφανώς η κεντρική διοίκηση του κράτους αλλά (πλέον και μέσο του Καλλικράτη)και η τοπική αυτοδιοίκηση. Οι εξουσίες που αποκτούν οι δήμοι και οι περιφέρειες με το νέο νόμο είναι αυξημένες και προφανώς αγγίζουν και το συγκεκριμένο ζήτημα. Ας δούμε τώρα ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις για την πράσινη ανάπτυξη πολλές από τις οποίες εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Οι 5 βασικές προϋποθέσεις που μπορούν να προκύψουν μόνο μέσο της κεντρικής εξουσίας είναι :
α) αλλαγή του τρόπου κατάρτισης του προϋπολογισμού ώστε να αντιστοιχεί σε τριετή περίοδο β) στόχευση του επενδυτικού νόμου σε δράσεις που στηρίζουν την πράσινη ανάπτυξη γ)την ανάπτυξη χρηματοδοτικών εργαλείων μέσα από το τραπεζικό σύστημα που θα ενισχύουν πράσινες επενδύσεις και δ) την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας στους τομείς των φιλικών προς το περιβάλλον και την ενέργεια τεχνολογιών και υλικών. ε)κίνητρα φοροαπαλλαγών για πράσινες επενδύσεις
Ταυτόχρονα θα πρέπει να υπάρξουν αντίστοιχα κάποιες προϋποθέσεις σε συγκεκριμένες θεματικές γύρω από το περιβάλλον που προκύπτουν από μια ευρύτερη αναπτυξιακή πολιτική με αρωγό την τοπική αυτοδιοίκηση.
Η πρώτη θεματική προϋπόθεση για τη χώρα είναι η ενέργεια. Το τρέχον ενεργειακό μοντέλο στη χώρα μας είναι ξεπερασμένο και χωρίς προοπτική. Δε διασφαλίζει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας κάτι το οποίο θα ήταν δύσκολο γεωπολιτικά ούτως ή άλλως, αλλά εμφανίζει και αυξημένη επικέντρωση σε ορυκτά καύσιμα τα οποία αποδεδειγμένα συμβάλλουν με αυξημένη συμμετοχή στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Υπό αυτό το πρίσμα μια δράση πράσινης ανάπτυξης θα ήταν για παράδειγμα να συμφωνηθεί ένα μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, γιατί νωρίτερα ενδεχομένως δε θα είναι εφικτή η απεξάρτηση από το λιγνίτη.
Και αυτό πρόγραμμα σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα έχει τέσσερις με τη σειρά του κάποιους άξονες, γιατί προφανές είναι ότι η ενέργεια που δεν μπορεί να παραχθεί από ένα ορυκτό καύσιμο πρέπει να αντικατασταθεί από ενέργεια που παράγεται από κάποια άλλη πηγή.
• Πρώτος άξονας είναι η εξοικονόμηση ενέργειας, δηλαδή εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια, εξοικονόμηση ενέργειας στις μεταφορές.
• Δεύτερος άξονας είναι η ενίσχυση της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών στην αγορά ενέργειας, με ότι κι αν αυτό συνεπάγεται σε σχέση με τη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου στη χώρα.
• Τρίτος άξονας είναι η διείσδυση του φυσικού αερίου στην αγορά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διακινδυνεύει κάποιος την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας από εισαγωγές από άλλες χώρες.
• Και τέταρτος άξονας είναι η επένδυση σε νέες τεχνολογίες και προϊόντα που συμβάλλουν στην εξοικονόμηση ενέργειας στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.
Μια δεύτερη θεματική προϋπόθεση είναι το θέμα των απορριμμάτων. Το μοντέλο που εφαρμόζεται στη χώρα μας σήμερα των χώρων υγειονομικής ταφής απορριμμάτων είναι ξεπερασμένο. Δεν υπάρχει ο χώρος για να ταφούν με υγειονομικό τρόπο όλες αυτές οι τεράστιες ποσότητες απορριμμάτων που παράγονται στην ελληνική επικράτεια. Είναι λοιπόν η ώρα κι αυτό είναι μια θεματική προϋπόθεση για την πράσινη ανάπτυξη να σταθούμε στους χώρους υγειονομικής ταφής υπολειμμάτων. Που σημαίνει ότι επενδύεις κατά κύριο λόγο στην ανακύκλωση και πολλές επιχειρήσεις στη χώρα μας έχουν στραφεί στην ανακύκλωση ηλεκτρονικών συσκευών, ελαστικών, χαρτιού, πλαστικού, μετάλλου, βεβαίως στην επαναχρησιμοποίηση του υλικού, σε επόμενη φάση στην ενεργειακή αξιοποίηση των απορριμμάτων που δεν μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν για την παραγωγή ενέργειας ή δευτερογενούς καυσίμου και στο τέλος την απόρριψη σε ένα χώρο υγειονομικής ταφής των υπολειμμάτων (που αποτελούν το 15% της αρχικής ποσότητας).
Η τρίτη μεγάλη θεματική προϋπόθεση για τη χώρα είναι η ανάπτυξη των πόλεων. Βασικός παράγοντας για την πράσινη ανάπτυξη στη χώρα μας είναι η αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης των πόλεων και αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης σημαίνει κατά κύριο λόγο επέμβαση στις ενεργειακές προδιαγραφές που οφείλει να πληροί ένα υπό ανέγερση κτίριο. Πρέπει να δώσουμε χώρο στα ψυχρά υλικά, τα cool materials, τα οποία διασφαλίζουν μια πιο ενεργειακά φιλική λειτουργία του κτιρίου και επιτρέπουν στον ιδιοκτήτη να αποσβέσει το κόστος του ψυχρού υλικού με ταχύτερο τρόπο σε σχέση με την κατανάλωση του ρεύματος, την οποίαν γλιτώνει επειδή ακριβώς το ψυχρό υλικό δημιουργεί ένα κτίριο το οποίο έχει λιγότερες ενεργειακές ανάγκες. Ενδεικτικά πρέπει να αναφέρουμε πως σήμερα πολίτες φτωχών εισοδημάτων που μένουν σε κατοικίες στην καρδία του αστικού ιστού και με μεγάλη ενεργειακή κατανάλωση επιβαρύνονται έως και 500 ευρώ ετησίως περισσότερα .Και βεβαίως οι μεταφορές είναι κρίσιμη παράμετρος σε μία πόλη, οι μεταφορές κυρίως με μέσα μαζικής μεταφοράς κατά πρώτη προτεραιότητα και βεβαίως επικέντρωση σε νέα αυτοκίνητα τα οποία είναι τεχνολογικά φιλικά σε σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος. Η προϋπόθεση για τις μεταφορές είναι μία βασική προϋπόθεση για μία νέα πόλη. Είναι σημαντικό πλέον να επενδύσουμε σε ένα οριζόντιο σύστημα συμπληρωματικών μέσων μεταφοράς
Είναι φανερή λοιπόν μετά από όλα αυτά η αναγκαιότητα στροφής σε ένα τέτοιο μοντέλο ανάπτυξης με πολλαπλά οφέλη. Όπως επίσης είναι φανερό πως για να υπάρξει μια τέτοια στροφή απαιτείται η πολιτική βούληση και τα πρόσωπα που θα κάνουν τη βούληση αυτή πράξη Μέσα από το παράδειγμα της πράσινης ανάπτυξης γίνεται αντιληπτό πως οι εκλογές της 7ης Νοεμβρίου θα εκχωρήσουν εξουσίες στις τοπικές διοικήσεις που θα διαμορφώσουν το αναπτυξιακό μοντέλο για τα επόμενα χρόνια στη χώρα. Πλέον δεν καλούμαστε απλώς να επιλέξουμε κάποιον που διακοσμητικά θα παριστάνει τον τοπικό άρχοντα αλλά να αναδείξουμε μια δημοτική αρχή που θα διαμορφώνει όχι μόνο το περιβάλλον της πόλης μας αλλά και το επίπεδο ζωής μας.
Άρης Φραγκιουδάκης
Φοιτητής Φυσικού Αθήνας
Μέλος Δ.Σ. Συλλόγου Νέων Επιστημόνων Ηλιούπολης
Μπορεί να υπάρξει όμως «πράσινη ανάπτυξη» στην Ελλάδα σήμερα; Ναι, αν υπάρχει πολιτική βούληση και αν ξεπεραστούν ορισμένα βασικά εμπόδια. Ποιοι είναι οι φορείς μιας τέτοιου είδους ανάπτυξης; Προφανώς η κεντρική διοίκηση του κράτους αλλά (πλέον και μέσο του Καλλικράτη)και η τοπική αυτοδιοίκηση. Οι εξουσίες που αποκτούν οι δήμοι και οι περιφέρειες με το νέο νόμο είναι αυξημένες και προφανώς αγγίζουν και το συγκεκριμένο ζήτημα. Ας δούμε τώρα ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις για την πράσινη ανάπτυξη πολλές από τις οποίες εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Οι 5 βασικές προϋποθέσεις που μπορούν να προκύψουν μόνο μέσο της κεντρικής εξουσίας είναι :
α) αλλαγή του τρόπου κατάρτισης του προϋπολογισμού ώστε να αντιστοιχεί σε τριετή περίοδο β) στόχευση του επενδυτικού νόμου σε δράσεις που στηρίζουν την πράσινη ανάπτυξη γ)την ανάπτυξη χρηματοδοτικών εργαλείων μέσα από το τραπεζικό σύστημα που θα ενισχύουν πράσινες επενδύσεις και δ) την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας στους τομείς των φιλικών προς το περιβάλλον και την ενέργεια τεχνολογιών και υλικών. ε)κίνητρα φοροαπαλλαγών για πράσινες επενδύσεις
Ταυτόχρονα θα πρέπει να υπάρξουν αντίστοιχα κάποιες προϋποθέσεις σε συγκεκριμένες θεματικές γύρω από το περιβάλλον που προκύπτουν από μια ευρύτερη αναπτυξιακή πολιτική με αρωγό την τοπική αυτοδιοίκηση.
Η πρώτη θεματική προϋπόθεση για τη χώρα είναι η ενέργεια. Το τρέχον ενεργειακό μοντέλο στη χώρα μας είναι ξεπερασμένο και χωρίς προοπτική. Δε διασφαλίζει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας κάτι το οποίο θα ήταν δύσκολο γεωπολιτικά ούτως ή άλλως, αλλά εμφανίζει και αυξημένη επικέντρωση σε ορυκτά καύσιμα τα οποία αποδεδειγμένα συμβάλλουν με αυξημένη συμμετοχή στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Υπό αυτό το πρίσμα μια δράση πράσινης ανάπτυξης θα ήταν για παράδειγμα να συμφωνηθεί ένα μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, γιατί νωρίτερα ενδεχομένως δε θα είναι εφικτή η απεξάρτηση από το λιγνίτη.
Και αυτό πρόγραμμα σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα έχει τέσσερις με τη σειρά του κάποιους άξονες, γιατί προφανές είναι ότι η ενέργεια που δεν μπορεί να παραχθεί από ένα ορυκτό καύσιμο πρέπει να αντικατασταθεί από ενέργεια που παράγεται από κάποια άλλη πηγή.
• Πρώτος άξονας είναι η εξοικονόμηση ενέργειας, δηλαδή εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια, εξοικονόμηση ενέργειας στις μεταφορές.
• Δεύτερος άξονας είναι η ενίσχυση της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών στην αγορά ενέργειας, με ότι κι αν αυτό συνεπάγεται σε σχέση με τη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου στη χώρα.
• Τρίτος άξονας είναι η διείσδυση του φυσικού αερίου στην αγορά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διακινδυνεύει κάποιος την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας από εισαγωγές από άλλες χώρες.
• Και τέταρτος άξονας είναι η επένδυση σε νέες τεχνολογίες και προϊόντα που συμβάλλουν στην εξοικονόμηση ενέργειας στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.
Μια δεύτερη θεματική προϋπόθεση είναι το θέμα των απορριμμάτων. Το μοντέλο που εφαρμόζεται στη χώρα μας σήμερα των χώρων υγειονομικής ταφής απορριμμάτων είναι ξεπερασμένο. Δεν υπάρχει ο χώρος για να ταφούν με υγειονομικό τρόπο όλες αυτές οι τεράστιες ποσότητες απορριμμάτων που παράγονται στην ελληνική επικράτεια. Είναι λοιπόν η ώρα κι αυτό είναι μια θεματική προϋπόθεση για την πράσινη ανάπτυξη να σταθούμε στους χώρους υγειονομικής ταφής υπολειμμάτων. Που σημαίνει ότι επενδύεις κατά κύριο λόγο στην ανακύκλωση και πολλές επιχειρήσεις στη χώρα μας έχουν στραφεί στην ανακύκλωση ηλεκτρονικών συσκευών, ελαστικών, χαρτιού, πλαστικού, μετάλλου, βεβαίως στην επαναχρησιμοποίηση του υλικού, σε επόμενη φάση στην ενεργειακή αξιοποίηση των απορριμμάτων που δεν μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν για την παραγωγή ενέργειας ή δευτερογενούς καυσίμου και στο τέλος την απόρριψη σε ένα χώρο υγειονομικής ταφής των υπολειμμάτων (που αποτελούν το 15% της αρχικής ποσότητας).
Η τρίτη μεγάλη θεματική προϋπόθεση για τη χώρα είναι η ανάπτυξη των πόλεων. Βασικός παράγοντας για την πράσινη ανάπτυξη στη χώρα μας είναι η αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης των πόλεων και αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης σημαίνει κατά κύριο λόγο επέμβαση στις ενεργειακές προδιαγραφές που οφείλει να πληροί ένα υπό ανέγερση κτίριο. Πρέπει να δώσουμε χώρο στα ψυχρά υλικά, τα cool materials, τα οποία διασφαλίζουν μια πιο ενεργειακά φιλική λειτουργία του κτιρίου και επιτρέπουν στον ιδιοκτήτη να αποσβέσει το κόστος του ψυχρού υλικού με ταχύτερο τρόπο σε σχέση με την κατανάλωση του ρεύματος, την οποίαν γλιτώνει επειδή ακριβώς το ψυχρό υλικό δημιουργεί ένα κτίριο το οποίο έχει λιγότερες ενεργειακές ανάγκες. Ενδεικτικά πρέπει να αναφέρουμε πως σήμερα πολίτες φτωχών εισοδημάτων που μένουν σε κατοικίες στην καρδία του αστικού ιστού και με μεγάλη ενεργειακή κατανάλωση επιβαρύνονται έως και 500 ευρώ ετησίως περισσότερα .Και βεβαίως οι μεταφορές είναι κρίσιμη παράμετρος σε μία πόλη, οι μεταφορές κυρίως με μέσα μαζικής μεταφοράς κατά πρώτη προτεραιότητα και βεβαίως επικέντρωση σε νέα αυτοκίνητα τα οποία είναι τεχνολογικά φιλικά σε σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος. Η προϋπόθεση για τις μεταφορές είναι μία βασική προϋπόθεση για μία νέα πόλη. Είναι σημαντικό πλέον να επενδύσουμε σε ένα οριζόντιο σύστημα συμπληρωματικών μέσων μεταφοράς
Είναι φανερή λοιπόν μετά από όλα αυτά η αναγκαιότητα στροφής σε ένα τέτοιο μοντέλο ανάπτυξης με πολλαπλά οφέλη. Όπως επίσης είναι φανερό πως για να υπάρξει μια τέτοια στροφή απαιτείται η πολιτική βούληση και τα πρόσωπα που θα κάνουν τη βούληση αυτή πράξη Μέσα από το παράδειγμα της πράσινης ανάπτυξης γίνεται αντιληπτό πως οι εκλογές της 7ης Νοεμβρίου θα εκχωρήσουν εξουσίες στις τοπικές διοικήσεις που θα διαμορφώσουν το αναπτυξιακό μοντέλο για τα επόμενα χρόνια στη χώρα. Πλέον δεν καλούμαστε απλώς να επιλέξουμε κάποιον που διακοσμητικά θα παριστάνει τον τοπικό άρχοντα αλλά να αναδείξουμε μια δημοτική αρχή που θα διαμορφώνει όχι μόνο το περιβάλλον της πόλης μας αλλά και το επίπεδο ζωής μας.
Άρης Φραγκιουδάκης
Φοιτητής Φυσικού Αθήνας
Μέλος Δ.Σ. Συλλόγου Νέων Επιστημόνων Ηλιούπολης
